Shloka 21
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्
Transliteration
lobhena hatavijñānastadādātumupākramat / naimiṣeyāstatastasya cukrudhurnṛpatiṃ bhṛśam
Translation
लोभाने त्याची बुद्धी हरपली आणि तो ते घेण्यास उद्युक्त झाला. तेव्हा नैमिषेय ऋषी त्या नरपतीवर अत्यंत क्रुद्ध झाले.
Word by Word
लोभेनby greed
लोभेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
हतविज्ञानःone whose discernment was destroyed
हतविज्ञानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootहत + विज्ञान (प्रातिपदिक); हत (कृदन्त/ppp from √हन्) + विज्ञान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हतं विज्ञानं यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of implied subject, i.e., Purūravas)
तत्that (golden enclosure)
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आदातुम्to take away
आदातुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु) → आदातुम् (कृदन्त, तुमुन्/infinitive)
Formकृदन्त (infinitive/तुमुन्); प्रयोजनार्थ (purpose)
उपाक्रमत्began / attempted
उपाक्रमत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootउप + क्रम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नैमिषेयाःthe Naimiṣeyas
नैमिषेयाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनैमिषेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
चुक्रुधुःbecame angry
चुक्रुधुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नृपतिम्at the king
नृपतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भृशम्greatly / intensely
भृशम्:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)