Shloka 18
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत / हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्
Transliteration
tattulyaṃ parvate nyastaṃ hiraṇyaṃ samapadyata / hiraṇmayaṃ tataścake yajñavāṭaṃ mahātmanām
Translation
त्याच्याच तुल्य असे पर्वतावर ठेवलेले सुवर्ण प्रकट झाले. मग महात्म्यांसाठी सुवर्णमय यज्ञवाट तयार झाला.
Word by Word
तत्that
तत्:
सम्बन्ध/निर्देश (Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative pronoun); नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (singular)
तुल्यम्equal / similar
तुल्यम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पर्वतेon the mountain
पर्वते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (singular)
न्यस्तम्placed / deposited
न्यस्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनि + अस् (धातु) → न्यस्त (कृदन्त, क्त/PPP)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of हिरण्यम्)
हिरण्यम्gold
हिरण्यम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
समपद्यतbecame / turned into
समपद्यत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसम् + पद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); आत्मनेपद
हिरण्मयम्made of gold
हिरण्मयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootहिरण्मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (of यज्ञवाटम्)
ततःthen / thereafter
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
चकेmade
चके:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); आत्मनेपद
यज्ञवाटम्sacrificial enclosure
यज्ञवाटम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयज्ञ + वाट (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (यज्ञस्य वाटः); पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular)
महात्मनाम्of the great-souled (sages)
महात्मनाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महत् + आत्मन्); पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (plural)