Shloka 29
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः
Transliteration
āvṛtaḥ paśubhiḥ sarvairgrāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ / jaṃbūvṛkṣema saṃkhyātastasya madhye dvijottamāḥ
Translation
तो द्वीप हजारो संख्येने सर्व ग्राम्य व अरण्य पशूंनी वेढलेला आहे; तो जंबूवृक्षासमान मानला जातो, आणि त्याच्या मध्यभागी, हे द्विजोत्तमांनो! (अस्ति)।
Word by Word
आवृतःsurrounded
आवृतः:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeAdjective
Rootआ + वृत् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि-भाव (covered/surrounded)
पशुभिःby animals
पशुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
सर्वैःall
सर्वैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
ग्राम्यdomestic
ग्राम्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘domestic’ (elliptic with पशुभिः)
आरण्यैःwild (forest-dwelling)
आरण्यैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘wild/forest’ (elliptic with पशुभिः)
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण; ‘by thousands’)
जम्बूवृक्षेणby/with the Jambu tree
जम्बूवृक्षेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootजम्बूवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—जम्बू-वृक्ष (तत्पुरुष/कर्मधारय-स्वरूप)
संख्यातःis called/known
संख्यातः:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeAdjective
Rootसम् + ख्या (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘called/known as’
तस्यof it
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
द्विजोत्तमाःthe best Brahmins
द्विजोत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—द्विज-उत्तम (तत्पुरुष; ‘best of the twice-born’)