Shloka 24
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
मध्ये त्विलावृतं नाम महामेरोः समन्तमः / नवैवं तु सहस्राणि विस्तीर्णं सर्वतस्तु तत्
Transliteration
madhye tvilāvṛtaṃ nāma mahāmeroḥ samantamaḥ / navaivaṃ tu sahasrāṇi vistīrṇaṃ sarvatastu tat
Translation
मध्यभागी ‘इलावृत’ नावाचा प्रदेश आहे, जो महामेरूच्या सर्व बाजूंनी आहे. तो सर्व दिशांनी नवसाहस्र (नऊ हजार) इतका विस्तीर्ण सांगितला आहे.
Word by Word
madhyein the middle
madhye:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविशेषण/विरोधार्थक अव्यय
ilā-vṛtamIlāvṛta (name of a region)
ilā-vṛtam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootilā (प्रातिपदिक) + vṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛ/वृ ‘to cover’ + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः—‘Ilā-covered (region)’ (proper name)
nāmanamed/called
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावप्राय ‘नाम’ (indeclinable used to indicate naming: ‘called’)
mahā-meroḥof Mahāmeru
mahā-meroḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + meru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; कर्मधारयः—‘great Meru’
samantamaḥmost surrounding; encircling
samantamaḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootsamantama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अतिशय/तमप्-प्रत्ययान्त (superlative) ‘most surrounding/encircling’
navanine
nava:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootnava (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (agreeing with sahasrāṇi)
evamthus
evam:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus/in this manner)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविशेषण/विरोधार्थक अव्यय
sahasrāṇithousands
sahasrāṇi:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
vistīrṇamexpanded; spread out
vistīrṇam:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootvi-√stṛ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
sarvataḥon all sides
sarvataḥ:
Adhikarana (अधिकरण/Extent)
TypeIndeclinable
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (from all sides/everywhere)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविशेषण/विरोधार्थक अव्यय
tatthat (region)
tat:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन