Shloka 3
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
तमारुह्य शनैस्तस्यख्यातमाश्रममण्डलम् / प्रशान्तक्रूरसत्त्वाढ्यं शुभं मध्ये तपोवनम्
Transliteration
tamāruhya śanaistasyakhyātamāśramamaṇḍalam / praśāntakrūrasattvāḍhyaṃ śubhaṃ madhye tapovanam
Translation
त्या पर्वतावर हळूहळू चढून ते त्याच्या प्रसिद्ध आश्रम-परिसरात पोहोचले; मध्यभागी शुभ तपोवन होते, जिथे क्रूर प्राणीही शांत झाले होते।
Word by Word
तम्that (mountain)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (him/that)
आरुह्यhaving climbed
आरुह्य:
Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+रुह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having ascended’
शनैःslowly
शनैः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (slowly)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ख्यातम्famous; renowned
ख्यातम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आश्रममण्डलम्the hermitage precinct
आश्रममण्डलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम+मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘आश्रमस्य मण्डलम्’ (hermitage precinct)
प्रशान्तक्रूरसत्त्वाढ्यम्abounding in (even) pacified fierce creatures
प्रशान्तक्रूरसत्त्वाढ्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रशान्त+क्रूरसत्त्व+आढ्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: ‘प्रशान्ताः क्रूरसत्त्वाः यस्मिन्/यत्र’ (where fierce creatures are pacified) + ‘आढ्य’ (abounding); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (आश्रममण्डलम्/तपोवनम्)
शुभम्auspicious; beautiful
शुभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th, Locative), एकवचन
तपोवनम्the penance-grove
तपोवनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस्+वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘तपसः वनम्’ (forest of austerity)