Shloka 42
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
संप्रयास्यन्ति ते ब्रह्मन्निरयं शास्वतीः समाः / ब्रह्मदण्डहतानां तु न हि पिण्डोदकक्रियाः
Transliteration
saṃprayāsyanti te brahmannirayaṃ śāsvatīḥ samāḥ / brahmadaṇḍahatānāṃ tu na hi piṇḍodakakriyāḥ
Translation
हे ब्रह्मन्, ते शाश्वत वर्षे नरकात जातील; ब्रह्मदंडाने मारलेल्यांसाठी पिंड-उदक क्रिया होत नाही।
Word by Word
संप्रयास्यन्तिwill go/attain
संप्रयास्यन्ति:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-या (धातु)
Formलृट् (Simple Future); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey/those
ते:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, बहुवचन; पुंलिङ्ग
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन
निरयम्to hell
निरयम्:
कर्म (Goal/Object of motion)
TypeNoun
Rootनिरय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
शाश्वतीःeternal/perpetual
शाश्वतीः:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifying 'samāḥ')
समाःyears
समाः:
कर्म (extent/duration)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (years)
ब्रह्मदण्डहतानाम्of those slain by Brahmā’s staff/punishment
ब्रह्मदण्डहतानाम्:
सम्बन्ध (Genitive; of those...)
TypeAdjective
Rootब्रह्म + दण्ड + हत (प्रातिपदिक; हत = कृदन्त from हन् धातु)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; समास: ब्रह्मणः दण्डेन हताः (तृतीया-तत्पुरुष) तेषाम् (genitive plural)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
नnot
न:
सम्बन्ध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (indeed/for)
पिण्डोदकक्रियाःpiṇḍa and water rites (funeral offerings)
पिण्डोदकक्रियाः:
कर्ता (Subject of implied 'are')
TypeNoun
Rootपिण्ड + उदक + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; समास: पिण्ड-क्रिया च उदक-क्रिया च (इतरेतर-द्वन्द्व)