Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
स त्वं धैर्यधनो भूत्वा भवित व्यतयात्मनः / नष्टं मृतमतीतं च नानुशोचन्ति पण्डिताः
Transliteration
sa tvaṃ dhairyadhano bhūtvā bhavita vyatayātmanaḥ / naṣṭaṃ mṛtamatītaṃ ca nānuśocanti paṇḍitāḥ
Translation
तू धैर्य हेच धन मानून, जे होणे अपरिहार्य आहे ते स्वीकार; जे नष्ट, मृत आणि गत झाले त्यासाठी पंडित शोक करत नाहीत।
Word by Word
saḥthat/so
saḥ:
Sambandha/Anuvāda (सम्बन्ध/अनुवाद)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन (nom sg)
dhairya-dhanaḥone whose wealth is fortitude
dhairya-dhanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhairya (प्रातिपदिक) + dhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘धैर्यं धनं यस्य सः’ = whose wealth is courage
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having become’
bhavitayou will be
bhavita:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formभविष्यत्कृदन्त (तृच्/तृन्-प्राय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भविता’ = will be/one who will become
vyataya-ātmanaḥof disturbed mind
vyataya-ātmanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvyataya (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘व्यतयः (विपर्ययः/विचलनम्) आत्मनः यस्य’—here genitive used as qualifier: ‘of one whose mind is disturbed’
naṣṭamwhat is lost
naṣṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnaṣṭa (कृदन्त; √naś (धातु))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) used substantively: ‘what is lost’
mṛtamwhat is dead
mṛtam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛta (कृदन्त; √mṛ (धातु))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, संज्ञावत्: ‘what is dead’
atītamwhat is past
atītam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootatīta (कृदन्त; √i (धातु) + ati)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त: ‘what has passed’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय; here with verb: ‘do not’
anuśocantigrieve
anuśocanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śuc (धातु) + anu (उपसर्ग)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद: ‘they grieve after/over’
paṇḍitāḥthe wise
paṇḍitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaṇḍita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nom pl)