Shloka 59
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
शुश्रूषाभिरतो भूत्वा कलुषेणान्तरात्मना / शुश्रूषते तु तां शक्रः सर्वकालमनुव्रतः
Transliteration
śuśrūṣābhirato bhūtvā kaluṣeṇāntarātmanā / śuśrūṣate tu tāṃ śakraḥ sarvakālamanuvrataḥ
Translation
सेवेत रत होऊन, अंतःकरणात कलुष ठेवूनही, शक्र सर्वकाळ अनुव्रत राहून तिची सेवा करू लागला.
Word by Word
शुश्रूषा-अभिरतःdevoted to service
शुश्रूषा-अभिरतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक) + अभिरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (शुश्रूषायाम् अभिरतः)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/ल्यबन्त), अव्ययभाव; ‘having become’
कलुषेणwith impurity
कलुषेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकलुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
अन्तरात्मनाwith (his) inner self
अन्तरात्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अन्तरः आत्मा यस्य)
शुश्रूषतेserves; attends
शुश्रूषते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शुश्रूष् (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
शक्रःŚakra
शक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
सर्वकालम्at all times
सर्वकालम्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; अव्ययीभावार्थे कालवाचक-द्वितीया (accusative of time); समासः—कर्मधारय
अनुव्रतःobedient; compliant
अनुव्रतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु + व्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अनु व्रतम्—following the vow/obedient)