Shloka 58
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
सर्वकर्मसु निष्णात आत्मनो हितमाचर / वरं श्रुत्वा तु त द्वाक्यं मातुः शक्रः प्रहर्षितः
Transliteration
sarvakarmasu niṣṇāta ātmano hitamācara / varaṃ śrutvā tu ta dvākyaṃ mātuḥ śakraḥ praharṣitaḥ
Translation
सर्व कर्मांत निष्णात होऊन स्वतःच्या हिताचे आचरण कर. मातेचे ते श्रेष्ठ वचन ऐकून शक्र अत्यंत हर्षित झाला.
Word by Word
सर्वकर्मसुin all duties/acts
सर्वकर्मसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वाणि कर्माणि)
निष्णातwell-versed
निष्णात:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि-√स्ना (धातु) → निष्णात (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृत्/कृदन्त (past participle sense: ‘well-trained/versed’)
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
हितम्welfare; good
हितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आचरpractice; do
आचर:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√चर् (धातु)
Formलोट् (imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
वरम्boon
वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/ल्यबन्त), अव्ययभाव; ‘having heard’
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
वाक्यम्statement; words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
मातुःof (his) mother
मातुः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रहर्षितःdelighted
प्रहर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-√हृष् (धातु) → प्रहर्षित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृत् (past participle)