Shloka 56
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
फलमल्पमपि प्रीत्यै स्यादगस्याधिरोपितुः / जैमिनिरुवाच एवं संभावितः सम्यक्सगेरण महामुनिः
Transliteration
phalamalpamapi prītyai syādagasyādhiropituḥ / jaiminiruvāca evaṃ saṃbhāvitaḥ samyaksageraṇa mahāmuniḥ
Translation
अगस्त्याला प्रतिष्ठित करणाऱ्यासाठी अल्प फळही प्रीतीस कारण होते. जैमिनी म्हणाले—अशा प्रकारे सगराने महामुनींचा यथोचित सत्कार केला।
Word by Word
फलम्fruit/result
फलम्:
कर्ता/कर्म (Subject/Object depending on construal)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अल्पम्small
अल्पम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — qualifying ‘phalam’
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (also/even)
प्रीत्यैfor satisfaction/pleasure
प्रीत्यै:
सम्प्रदान/प्रयोजन (Purpose/Beneficiary)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन — ‘for (the sake of) pleasure’
स्यात्would be/may be
स्यात्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
अगस्यof a mountain
अगस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — ‘of a mountain’
अधिरोपितुःof the one who places (it) upon
अधिरोपितुः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअधि+रुह् (धातु) → अधिरोपितृ (कृदन्त-तृच् agent noun)
Formतृच्-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — ‘of the one who causes to mount/places upon’
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus)
संभावितःhonoured
संभावितः:
कर्मणि-प्रत्ययार्थ (Predicate)
TypeVerb
Rootसम्+भाव् (धातु) → संभावित (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘honoured/esteemed’
सम्यक्properly
सम्यक्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: properly)
सगेरणby Sagera (name)
सगेरण:
करण/सहकर्ता (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootसगेर (प्रातिपदिक) + णा (तृतीया-एकवचन)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — proper name; reading as ‘by Sagera’ (textual form uncertain)
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहा+मुनि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् मुनिः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन