Shloka 6
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
यत्र सायन्तने काले सूर्यस्याभिमुखं द्विजैः / जलाञ्जलीन्प्रक्षिपद्भिः क्रियते भूर्चलाविला
Transliteration
yatra sāyantane kāle sūryasyābhimukhaṃ dvijaiḥ / jalāñjalīnprakṣipadbhiḥ kriyate bhūrcalāvilā
Translation
जिथे सायंकाळी द्विज सूर्याभिमुख उभे राहून जलांजली अर्पित करतात, आणि त्यांच्या पावलांनी भूमी हलून धुळीने भरून जाते।
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), स्थानवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: ‘where’)
सायन्तनेin the evening
सायन्तने:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootसायन्तन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषण (locative: ‘in the evening-time’)
कालेat the time
काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (genitive)
अभिमुखम्facing (towards)
अभिमुखम्:
कर्म (Karma; object/complement of orientation)
TypeAdjective
Rootअभिमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: ‘facing’)
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
कर्ता (Karta; agent in passive—कर्तृकरण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन (instrumental/agent in passive)
जलाञ्जलीन्handfuls of water (water-offerings)
जलाञ्जलीन्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootजल + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (जलस्य अञ्जलिः)
प्रक्षिपद्भिःby (those) throwing/casting
प्रक्षिपद्भिः:
कर्ता (Karta; agent qualifier)
TypeVerb
Rootप्र + क्षिप् (धातु) → प्रक्षिपत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘those who are throwing’
क्रियतेis performed
क्रियते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is done’
भूःthe earth
भूः:
कर्ता (Karta; subject)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चलाविलाtrembling/turbid
चलाविला:
विशेषण (Viśeṣaṇa of भूः)
TypeAdjective
Rootचल + अविला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समास (चला च अविला च/चलया अविलया) = ‘trembling and turbid’