Shloka 11
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
साक्षाद्भृगुमिवासीनं निग्रहानुग्रहक्षमम् / पपात चरणोपान्ते ह्यष्टाङ्गालिङ्गितावनिः
Transliteration
sākṣādbhṛgumivāsīnaṃ nigrahānugrahakṣamam / papāta caraṇopānte hyaṣṭāṅgāliṅgitāvaniḥ
Translation
भृगूसारखा साक्षात् आसनस्थ, निग्रह व अनुग्रह करण्यास समर्थ त्या महर्षीच्या चरणांजवळ तो अष्टांग नमस्कार करून भूमीला आलिंगन देत पडला।
Word by Word
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
भृगुम्Bhrigu (sage)
भृगुम्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
इवlike, as
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)
आसीनम्seated
आसीनम्:
Karma-samānādhikaraṇa (कर्मसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootआस् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying the person fallen at the feet)
निग्रह-अनुग्रह-क्षमम्capable of restraint and favor
निग्रह-अनुग्रह-क्षमम्:
Karma-samānādhikaraṇa (कर्मसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootनिग्रह (प्रातिपदिक) + अनुग्रह (प्रातिपदिक) + क्षम (प्रातिपदिक)
Formसमास: द्वन्द्व (निग्रहश्च अनुग्रहश्च) + ततः 'क्षम' इति विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
पपातfell down
पपात:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चरण-उपान्तेnear the feet
चरण-उपान्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक) + उपान्त (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (चरणस्य उपान्तः); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अष्ट-अङ्ग-आलिङ्गित-अवनिःone prostrating with eight limbs (touching the ground)
अष्ट-अङ्ग-आलिङ्गित-अवनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + आलिङ्गित (आ + लिङ्ग् धातु + क्त) + अवनि (प्रातिपदिक)
Formसमास: बहुव्रीहि—'अष्टाङ्गैः आलिङ्गिता अवनिः यस्य सः' (one whose earth is embraced with eight limbs); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन