Shloka 26
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः
Transliteration
pārvatyāścaraṇopānte papātākulamānasaḥ / sā yadā nābhyanandattaṃ bhārgavaṃ praṇataṃ puraḥ
Translation
व्याकुळ मनाने तो पार्वतीच्या चरणांजवळ कोसळला. पण समोर प्रणत भार्गवाचे देवीने जेव्हा स्वागत केले नाही,
Word by Word
पार्वत्याःof Parvati
पार्वत्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
चरण-उपान्तेnear (her) feet
चरण-उपान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचरण + उपान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चरणस्य उपान्तः’ = ‘near the feet’
पपातfell down
पपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आकुल-मानसःwith a troubled mind
आकुल-मानसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘आकुलं मानसं यस्य/आकुलं मानसम्’ (agitated-minded)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-सम्बन्ध (when)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अभ्यनन्दत्welcomed/approved
अभ्यनन्दत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नन्द् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन
भार्गवम्Bhargava (the sage)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गोत्र/नाम—‘Bhārgava’ (descendant of Bhṛgu)
प्रणतम्prostrated
प्रणतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√नम् (धातु) + प्र (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्रणत’ = ‘bowed/prostrated’
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (in front/before)