Shloka 30
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
Transliteration
ṛddhamaindramapi vyaktaṃ padaṃ trailokyapūjitam / asyā dhenorahaṃ manye kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
Translation
त्रैलोक्यपूज्य इंद्राचे प्रकट वैभवशाली पदही, माझ्या मते, या धेनूच्या सोळाव्या कलेइतकेही नाही.
Word by Word
ऋद्धम्prosperous, splendid
ऋद्धम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootऋद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
ऐन्द्रम्Indra’s / pertaining to Indra
ऐन्द्रम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) → ऐन्द्र (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्धित-प्रत्ययान्त (इन्द्रसम्बन्धि)
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय
व्यक्तम्manifest, evident
व्यक्तम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पदम्state/position/footing
पदम्:
कर्ता/कर्म (contextual; here topic/subject)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्रैलोक्य-पूजितम्worshipped by the three worlds
त्रैलोक्य-पूजितम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + पूजित (कृदन्त, पूज्-धातु क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रैलोक्येन पूजितम्’ इति तृतीया-तत्पुरुष; क्त-कृदन्त
अस्याःof this (cow)
अस्याः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
धेनोःof the cow
धेनोः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
मन्येthink/consider
मन्ये:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद
कलाम्a part/fraction
कलाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नnot
न:
निषेध (negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अर्हतिis worthy/deserves
अर्हति:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
षोडशीम्sixteenth
षोडशीम्:
विशेषण (qualifier of कलाम्)
TypeAdjective
Rootषोडशिन्/षोडशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण (sixteenth)