Mantra 2

Sukta 109

Sanskrit (Devanagari)

ता अस्य पृशनायुवः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः । प्रिया इन्द्रस्य धेनवो वज्रं हिन्वन्ति सायकं वस्वीरनु स्वराज्यम्

IAST Transliteration

tā́ asya pṛśanāyúvaḥ sómam śrīṇanti pṛ́śnayaḥ | priyā́ índrasya dhénavo vájraṃ hinvanti sā́yakam vásvīr ánu svārā́jyam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Those, his dappled youthful ones, the speckled, blend the Soma; dear milch-cows of Indra, they drive on the thunderbolt as a missile—bounteous—following after sovereign power.

Translation

त्या—त्याच्या ठिपक्यांच्या (पृश्नि) तरुण्या—सोम मिसळतात; ठिपक्यांच्या त्या. इंद्राच्या प्रिय धेनू, त्या वज्राला बाणासारखे प्रेरित करतात—समृद्ध—स्वराज्याच्या मागोमाग.

Word by Word

• ताः: those (fem. pl.)
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this (of him)
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृशना: of Pṛśan (a name/epithet)
• पृशना: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पृशन् (प्रातिपदिक)

• युवः: of the young one / of the youth
• युवः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)

• सोमम्: Soma (the pressed drink)
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• श्रीणन्ति: they mix/prepare
• श्रीणन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्री (धातु; ‘to mix/prepare, to cook/season’—वैदिक प्रयोग)

• पृश्नयः: the speckled ones (cows)
• पृश्नयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक)

• प्रियाः: dear, beloved
• प्रियाः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• धेनवः: milch-cows
• धेनवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• हिन्वन्ति: they impel/drive
• हिन्वन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हिव्/हिन्व् (धातु; ‘to impel, set in motion, drive on’)

• सायकम्: the missile/arrow
• सायकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सायक (प्रातिपदिक)

• वस्वीः: wealthy, bountiful
• वस्वीः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वस्वी (प्रातिपदिक; ‘rich, possessing wealth’)

• अनु: after, along, following
• अनु: (क्रियाविशेषण/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)

• स्वराज्यम्: self-rule, sovereignty
• स्वराज्यम्: कर्म (गत्यर्थ/अनुगमन-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: स्वराज्य (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance; follow RV parallel attribution (to be verified).

Devata: Indra (Soma as enabling medium)

Chandas: RV-style meter (verify by RV parallel).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Preparation → charging → decisive launch → sovereign confidence.","listener_experience":"Practical courage; a feeling of being resourced and ready to strike accurately.","intensity":7}