देशराजविहारयोर्देशविहारस्त्रैकाल्येन कर्मफलोपघातं करोति राजविहारस्तु कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहकोपकारं करोति इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.२१ ॥
deśarājavihārayor deśavihāras traikālyena karmaphalopaghātaṃ karoti; rājavihāras tu kāruśilpikuśīlavavāgjīvanarūpājīvāvaidehakopakāraṃ karoti iti ācāryāḥ
‘देश-विहार’ आणि ‘राज-विहार’ यांपैकी: देश-विहार त्रिकालात (भूत-वर्तमान-भविष्य) कर्मफळाला बाधा आणतो; तर राज-विहार (दरबारी भोग-विलास) कारू, शिल्पी, कूशीलव/कलावंत, वाग्जीवी (वक्ते), रूपावर उपजीविका करणारे आणि परप्रांतीय यांनाही हानी पोहोचवतो—असे आचार्य म्हणतात।
Roaming disrupts work outcomes not only immediately but also across production cycles—undermining continuity and future yield.
They are economically and socially vulnerable to predatory requisitions and forced service that accompany royal indulgence.