Sutra 1
Devanagari script
संहत्यारिविजिगीष्वोरमित्रयोः पराभियोगिनोः पार्ष्णिं गृह्णतोर्यः शक्तिसम्पन्नस्य पार्ष्णिं गृह्णाति सोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०७.१३.०१ ॥
Transliteration
saṃhatyārivijigīṣvor amitrayoḥ parābhiyoginoḥ pārṣṇiṃ gṛhṇator yaḥ śaktisampannasya pārṣṇiṃ gṛhṇāti so’tisaṃdhatte
Translation
जेव्हा दोन शत्रू राजे एकत्र येऊन आक्रमणासाठी पुढे सरसावतात आणि दोघेही अभियानकर्त्याची ‘पार्ष्णि’ (पाठीमागचा भाग) पकडू पाहतात, तेव्हा जो अधिक शक्तिमान पक्षाची पार्ष्णि पकडतो तो ‘अतिसंधि’ करतो (अतिरेकी/अतिधोकादायक डाव).
Word by Word
संहत्यhaving united; acting in concert
संहत्य:
TypeGerund
Rootहन् (√हन्) / सं-√हन् (भावे क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); उपसर्ग: सम्-; अर्थ: ‘एकत्र कृत्वा/संयुक्त्वा’
अरि-विजिगीष्वोःof the enemy and the would-be conqueror
अरि-विजिगीष्वोः:
TypeNoun (compound)
Rootअरि (noun) + विजिगीषु (desiderative adj. from √जि)
Formषष्ठी-द्विवचन; पुंलिङ्ग; ‘अरिविजिगीषु’ = ‘अरिं जिगीषुः’ (शत्रुं जेतुमिच्छन्)
अमित्रयोःof the two enemies
अमित्रयोः:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formषष्ठी-द्विवचन; पुंलिङ्ग
पर-अभियोगिनोःof the two aggressors/attackers
पर-अभियोगिनोः:
TypeNoun (compound)
Rootअभि-√युज् (अभियोगिन्) with पर-
Formषष्ठी-द्विवचन; पुंलिङ्ग; ‘पराभियोगिन्’ = ‘परम् अभियोक्तुम्/अभियोजयितुम् प्रवृत्तः’ (आक्रामकः)
पार्ष्णिम्the heel; the rear (of the opponent)
पार्ष्णिम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि
Formद्वितीया-एकवचन; स्त्रीलिङ्ग (अर्थे: ‘पश्चात्-भागः/पृष्ठभागः’)
गृह्णतोःof the two who are seizing (the rear)
गृह्णतोः:
TypeVerb (participle)
Root√ग्रह्
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रायः); षष्ठी-द्विवचन; ‘(तयोः) गृह्णतोः’ = ‘(those) two who are seizing’
यःwho (he who)
यः:
TypePronoun
Rootयद्
Formप्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग
शक्ति-सम्पन्नस्यof one who is endowed with power
शक्ति-सम्पन्नस्य:
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootशक्ति + सम्पन्न (ppp from सम्-√पद्)
Formषष्ठी-एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘शक्तिसम्पन्न’ = ‘शक्त्या सम्पन्नः’
पार्ष्णिम्the rear (heel)
पार्ष्णिम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि
Formद्वितीया-एकवचन; स्त्रीलिङ्ग
गृह्णातिseizes; takes (hold of)
गृह्णाति:
TypeVerb
Root√ग्रह्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन
सःhe
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formप्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग
अति-संधत्तेoverreaches; goes too far; makes an excessive/unsound combination
अति-संधत्ते:
TypeVerb
Rootसम्-√धा (संधत्ते) with अति-
Formलट्; आत्मनेपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; उपसर्ग: अति- + सम्-
Entities Mentioned
A
ari (enemy)V
vijigīṣu (conqueror)A
amitra (hostile king)P
pārṣṇigrāha (rear-attacker, implied)FAQs
Do not provoke the stronger belligerent by attacking its rear; that choice is labeled ‘overreach’ because it invites disproportionate retaliation.
A power that threatens or attacks the marching king from behind—by raids, cutting supplies, or striking the base and communications.