षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
पावसाचे प्रमाण (वर्ष-प्रमाण) असे—जांगल (कोरड्या) प्रदेशांत १६ द्रोण, आनूप (दलदली) प्रदेशांत ८½, देश व वाप प्रदेशांत १२½, अश्मकात १३½, अवंतीत २३; आणि अपरांतात ते निश्चित नाही (परिवर्तनीय) आहे. हेमंत/हिवाळी पिके तसेच कुल्या/कालवा-खंदक सिंचनाने केलेली पेरणी (कुल्या-वाप) यांचे मूल्यांकन ऋतू/काळानुसार करावे।
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.