पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
pañcadroṇe śālīnāṃ dvādaśāḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabhabhojanam ekādaśakaṃ vyālānām daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām aṣṭakaṃ pattīnāṃ saptakaṃ mukhyānāṃ ṣaṭkaṃ devīkumārāṇām pañcakaṃ rājñām akhaṇḍa-pariśuddhānāṃ vā taṇḍulānāṃ prasthaḥ
पाच द्रोण शाली धानापासून बारा आढक तांदूळ हे मानक उत्पादन आहे. अखंड व नीट स्वच्छ केलेल्या तांदळापासून (प्रस्थ प्रमाणात) शिजवलेल्या भाताचा ठरावीक निर्गम: हत्तीशाळेस (कलभ) ११, व्याल (हिंस्र पशू) १०, औपवाह्य (वाहन/ओझे वाहणारे) ९, साम्नाह्य (सामान्य आस्थापनेतील) ८, पत्ती (पायदळ) ७, मुख्य (प्रमुख/फोरमन) ६, देवी-कुमार (राण्या व राजकुमार) ५, आणि राजासाठीही ५।
A formal ration hierarchy ties consumption to role and institutional need, enabling predictable budgeting and preventing discretionary favoritism or leakage.
It indicates a quality standard for official rations, supporting uniform provisioning and reducing scope for adulteration or substitution.