Adhyaya 325

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अंशकादिर्नाम चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कर्षकादिकमिति ख , छ च अथ पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गौर्यादिपूजा ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम्

अशा प्रकारे आग्नेय महापुराणातील ‘अंशकादि’ नावाचा ३२४वा अध्याय समाप्त झाला (ख-छ पाठांत ‘कर्षकादि’). आता ३२५वा अध्याय ‘गौरी आदींची पूजा’ आरंभ होतो. ईश्वर म्हणाले—सौभाग्य इत्यादीपासून सुरू होणारी उमा-पूजा मी सांगतो; ती भोग व मोक्ष दोन्ही देणारी आहे; तसेच मंत्रध्यान, मंडल, मुद्रा आणि होमादी साधनेही।

Verse 2

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् इडाद्यं परतोद्वृत्य सदेवः सविकारणम्

त्याचे चिंत्रभानु, शिव आणि काल—महाशक्तिसमन्वित—असे ध्यान/उच्चारण करावे. इडा इत्यादीपासून आरंभ करून, परात्पर स्रोतापासून त्यास उद्भूत करून, तो सदेव (देवांसह) आणि सविकारण (कारणाधारासह) आहे.

Verse 3

द्वितीयं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौय्या वै मूलवाचकं

दुसरे पदाचे ग्रहण ‘द्वारकाक्रान्त’ असे करावे. ते ‘गौरीची प्रीती’ दर्शविणाऱ्या पदास जोडून चतुर्थी (दातिव) विभक्त्यंत करावे. ‘गौय्या’ हा मूलवाचक शब्द सांगितला आहे.

Verse 4

ॐ ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षडङ्गुलम् आसनं प्रणवेणैव मूर्तिं वै हृदयेन तु

मंत्र—‘ॐ ह्रीं सः शौं—गौर्यै नमः’। तेथे अक्षरत्रयानेच जातियुक्त सहा अङ्गुलांचे आसन सिद्ध करावे. केवळ प्रणव (ॐ) ने मूर्तीची स्थापना करावी आणि हृदय-मंत्राने न्यास करावा.

Verse 5

उदकाञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम्

तसेच ‘उदक’ व ‘काल’ यांचे मंत्ररूप समुद्धरावे आणि शिवबीजही काढावे. ते बीज प्राणयुक्त, दीर्घस्वरयुक्त, षडङ्गसहित व जातिसंयुक्त असे ग्रहण करावे.

Verse 6

आसनं प्रणवेनात्र मूर्तिन्यासं हृदाचरेत् यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्य् अथ

येथे प्रणव (ॐ) ने आसन स्थापन करावे, नंतर हृदय-मंत्राने मूर्तिन्यास करावा. वत्सा, यामल सांगितले; आता एकवीरेचे वर्णन करतो.

Verse 7

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः शिवशक्तिमयं वीजं वीजं हृदयादिविवर्जितं

हे बीज सर्वव्यापक असून सृष्टिसंयुक्त आहे; वह्नि, माया आणि ‘कृशानु’ (वाणीतील अग्निशक्ती) यांपासून बनलेले आहे. ते शिव-शक्तिमय असून हृदयादी (स्थूल) न्यासांपासून विवर्जित आहे.

Verse 8

गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठजां शैलजादिकां पञ्चपिण्डां तथाव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं

गौरीची पूजा सुवर्ण किंवा रौप्य प्रतिमेद्वारे, अथवा काष्ठ, शिला इत्यादींनी घडविलेल्या मूर्तीने करावी. अव्यक्तासह पाच पिंड चार कोपऱ्यांत ठेवून पाचवा मध्यभागी स्थापावा.

Verse 9

ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् पञ्चमी इति ञ वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्वादितो यजेत्

अग्नि-दिशेपासून क्रमाने ललिता, सुभगा, गौरी आणि क्षोभणी यांचे पूजन करावे; पाचवीला ‘ञ’ असे म्हटले आहे. वृत्त-रचनेत पूर्वेकडून आरंभ करून वामा, ज्येष्ठा, क्रिया व ज्ञान यांचे पूजन करावे.

Verse 10

सपीठे वामभागे तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता

पीठावर शिवाच्या वामभागी अव्यक्त रूपाचे ध्यान करावे. व्यक्त रूपात ती द्विनेत्री, त्र्यक्षरी (मंत्रस्वरूप), शुद्ध आणि शंकराशी संयुक्त आहे.

Verse 11

पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा

ताराचे ध्यान द्विपद्म-पीठावर आसनस्थ रूपात करावे. ती द्विभुजा किंवा चतुर्भुजा असू शकते; सिंहावर किंवा वृक (लांडगा) यावर आरूढ असू शकते; आणि तिचे आठ किंवा अठरा शुभ हस्त असू शकतात.

Verse 12

स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका शरं धनुर्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत्

तो स्रग् (माळ), रुद्राक्ष-सूत्र, कलिका-आभूषण, गळ्यातील भूषण आणि उत्पल-पिंडिका धारण करतो. आणि डाव्या हातात बाण किंवा धनुष्य, अथवा अन्य कोणतेही आयुध बाळगतो.

Verse 13

वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात्

डाव्या हाताने क्रमाने, एकेक करून, गणेशमूर्तीला पुस्तक, तांबूल, दंड, अभयमुद्रा व कमंडलू; तसेच दर्पण आणि धनुष्य यांचा विन्यास करावा।

Verse 14

व्यक्ताव्यक्ताथवा कार्या पद्ममुद्रा स्मृतासने तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः

स्मृत आसनावर बसून, देवतेच्या व्यक्त किंवा अव्यक्त रूपासाठी पद्ममुद्रा करावी. तिङ्गमुद्रा शिवाची सांगितली आहे; आणि आवाहनीमुद्रा दोघांसाठी करावी.

Verse 15

शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये

शक्तिमुद्रेला योनीमुद्रा असेही म्हणतात. मंडल चौरस करावे; त्यात पुन्हा चौरस काढून, मध्यातील चार कोष्ठांत त्रिपत्र कमळ स्थापावे.

Verse 16

त्र्यश्रोर्धे चार्धचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः

त्र्यश्र भागाच्या वर अर्धचंद्र ठरविला आहे. पुढील माप दोन पदांचे; त्यानंतर क्रमाने प्रत्येक पुढील अवयव द्विगुण करावा. द्वारकंठ पूर्व मापाच्या द्विगुण, आणि उपकंठ त्याच्याही द्विगुण असावा.

Verse 17

द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् स्थण्डिले वाथ संस्याप्य पञ्चगव्यामृतादिना

दिशांमध्ये तीन-तीन द्वारे मांडावीत; किंवा भद्रक-आलेखात यजन करावे. अथवा स्थंडिलावर स्थापना करून पंचगव्य, अमृत इत्यादींनी संस्कार/अभिषेक करावा.

Verse 18

रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्य् उदङ्मुखः शतं हुत्वामृताज्यञ्च पूर्णादः सर्वसिद्धिभाक्

रक्तपुष्प अर्पण करून पूजा करून उत्तराभिमुख होऊन अमृततुल्य तुपाने शंभर आहुती द्याव्यात; नंतर पूर्णाहुती केल्यास सर्व सिद्धी प्राप्त होतात।

Verse 19

बलिन्दत्वा कुमारीश् च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् नैवेद्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत्

प्रथम बलि अर्पण करून तीन किंवा आठ कुमारिकांना भोजन घालावे। नैवेद्य शिवभक्तांना वाटावा; स्वतः त्याचे सेवन करू नये।

Verse 20

सिंहस्थावाह्यसिंहस्थेति ख , छ , ञ , ट च स्त्रियो वाष्ट च भोजयेदिति ख , छ च कन्यार्थौ लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे

“सिंहस्थावाह्यसिंहस्थे” या मंत्रासह ख, छ, ञ, ट या वर्णांचा जप करून आणि “स्त्रिया व आठ जणांना भोजन द्यावे” या विधीने—कन्यार्थीला कन्या मिळते, अपुत्राला पुत्र मिळतो, दुर्भाग्येला सौभाग्य मिळते, आणि राजाला राज्य व रणात जय मिळतो।

Verse 21

अष्टलक्षैश् च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वशमाप्नुयुः न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्चयेत्

आठ लक्ष जपाने वाक्सिद्धी प्राप्त होते व देवादीही वश होतात। निवेदन/नैवेद्य अर्पू नये, भोजनही करू नये; आणि डाव्या हाताने पूजा करू नये।

Verse 22

अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः मृत्युञ्चयार्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे

अष्टमी, चतुर्दशी आणि विशेषतः तृतीया या तिथींना मी मृत्युञ्जय-अर्चन सांगतो; अभिषिक्त कलशाच्या उदरात स्थापना करून पूजा करावी।

Verse 23

हूयमानञ्च प्रणवो मूर्तिरोजस ईदृशं मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत्

आहुती देताना प्रणव (ॐ) उच्चारून ओजस्वी बळाने तसा मूर्तिरूप प्रकट करावा. नंतर मूलमंत्र “वौषट्” ने समाप्त करून कुम्भमुद्रा दाखवावी.

Verse 24

होमयेत् क्षीरदुर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् पायसञ्च पुराडाशमयुतन्तु जपेन्मनुं

दूध, दूर्वा व तूप, तसेच अमृता (गुडूची) व पुनर्नवा; आणि पायस व पुरोडाश (यज्ञकेक) यांद्वारे होम करावा. नंतर मंत्राचा दहा हजार वेळा जप करावा.

Verse 25

चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वैकुम्भमुद्रया

देवता/प्रतिमेला चतुर्मुख व चतुर्भुज मानून स्नान घालावे—दोन हातांनी कलश धारण/स्थापित करावा आणि उरलेल्या दोन हातांनी वरद व अभय मुद्रा दाखवाव्यात; वैकुम्भमुद्रेत स्नान करावे.

Verse 26

आरोग्यैश् चर्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितो ऽद्भुत एव सः

मंत्रांनी संस्कारित शुभ औषध आरोग्य, सदाचार व दीर्घायुष्य देते. तिचे ध्यान व पूजन केल्यास ती अपमृत्यू (अकाली मृत्यू) हरते—खरोखर तिचा प्रभाव अद्भुत आहे.