Adhyaya 314
Mantra-shastraAdhyaya 31414 Verses

Adhyaya 314

Adhyaya 314 — Tvaritājñāna (Immediate/Quick Knowledge) (Colophon/Transition)

हा अध्याय येथे ‘त्वरिताज्ञान’ या विद्या-खंडाच्या समाप्तीचा कोलोफन म्हणूनच दिला आहे. आग्नेय परंपरेत कोलोफन हा रचनात्मक सांधा ठरतो—एक विद्या-मॉड्यूल पूर्ण करून त्वरित पुढील तांत्रिक क्रमाकडे नेतो. मंत्र-शास्त्र (तंत्र) कांडात अशी संक्रमणे केवळ संपादकीय नसून अभ्यासक्रमाचा क्रम दर्शवितात; त्वरित-ज्ञान पुढे मंत्र-प्रयोग-विधींमध्ये प्रवृत्त करते. कथाफ्रेम पूर्ववत—भगवान अग्नी उपदेशक आणि वसिष्ठ श्रोता—यामुळे ‘जलद उपाय’ही व्यापक धर्माधिष्ठित शिक्षणातच बसतात, स्वतंत्र जादुई पाककृती नाहीत।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताज्ञानं नाम त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः स्तम्भनादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे विषव्याधिमरोगञ्च मारणं शमनं पुनः

अशा प्रकारे आग्नेय महापुराणातील ‘त्वरिताज्ञान’ नावाचा तीनशे चौदावा अध्याय समाप्त झाला. आता तीनशे पंधरावा अध्याय ‘स्तम्भनादि मंत्र’ आरंभ होतो. अग्नि म्हणाले—स्तम्भन, मोहन, वश्य, विद्वेष व उच्चाटन, विषनिवारण, व्याधि-रोगहरण, तसेच मारण व शमन हे मी क्रमाने सांगतो.

Verse 2

भूर्जे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षड्ङ्गुलम् मुखपादचतुर्ष्केषु ततो मन्त्रं न्यसेद्द्विजः

भूर्जपत्रावर कूर्माचे चित्र काढून, ताडनेने सहा अंगुळ माप ठरवावे. नंतर द्विजाने त्याच्या मुख व चार पायांच्या चतुष्कावर मंत्रन्यास करावा.

Verse 3

चतुष्पादेषु क्रीं कारं ह्रीं कारं मुखमध्यतः गर्भे विद्यां ततो लिख्य साधकं पृष्ठतो लिखेत्

चारही पायांवर ‘क्रीं’कार लिहावा आणि मुखाच्या मध्यभागी ‘ह्रीं’कार. मग गर्भात (मध्यभागी) विद्या-मंत्र लिहून, पाठीमागे ‘साधक’ हा शब्द लिहावा.

Verse 4

मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यमेत् विधाय कूर्मपृष्ठेन करालेनाभिसम्पठेनत्

मालामंत्रांनी ते गुंडाळून इष्टकेवर ठेवावे. नंतर कूर्मपृष्ठ-विन्यास करून ‘कराल’ द्वारा विधिपूर्वक अभिसंपाठ करावा.

Verse 5

महाकूर्मं पूजयित्वा पादप्रोक्षन्तु निक्षिपेत् ताडयेद्वामपादेन स्मृत्वा शत्रुञ्च सप्तधा

महाकूर्माचे विधिपूर्वक पूजन करून, पादोदकाने प्रोक्षण करून ती वस्तू ठेवावी. नंतर शत्रूचे स्मरण करून डाव्या पायाने सात वेळा प्रहार करावा.

Verse 6

ततः सञ्जायते शत्रोस्तम्भनं मुखरागतः कृत्वा तु भैरवं रूपं मालामन्त्रं समालिखेत्

त्यानंतर मुखोच्चारित कर्मामुळे शत्रूचे स्तंभन उत्पन्न होते. भैरवरूप करून मग माला-मंत्र लिहावा.

Verse 7

ॐ शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु ॐ हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट् हेतुञ्च समालिख्य तज्जपान्तं महाबलं वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्दक्षिणे करे

“ॐ। शत्रूंचे सुख स्तंभिणारी, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी, आलीढ-स्थित, ह्रीं, फें—हे फेत्कारिणी! माझ्या शत्रूंचे, देवदत्तांचे मुख (वाणी) स्तंभ कर; माझ्या सर्व द्वेष करणाऱ्यांचे मुखस्तंभन कर. ॐ हूं फें, हे फेत्कारिणी—स्वाहा; फट्।” ‘हेतु’ चिन्ह/बीजही लिहून या मंत्राचा जप पूर्ण करावा—तो महाबलवान होतो. डाव्या बाजूने पर्वत व त्रिशूल रेखाटून उजव्या हातावरही लिहावे.

Verse 8

लिखेन्मन्त्रमघोरस्य संग्रामे स्तम्भयेदरीन् ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर स्पन्द नित्यक्लिन्ने द्रव हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा एतेन रोचनाद्यैस्तु तिलकाम्मोहयेज्जगत्

अघोराचा मंत्र लिहावा; संग्रामात याने शत्रू स्तंभित होतात असे सांगितले आहे—“ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि, विस्फुर, स्पन्द; नित्यक्लिन्ने, द्रव; हूं सः क्रीं, काराक्षरे, स्वाहा।” या मंत्राने रोचना इत्यादी रंगद्रव्यांनी तिलक करून जगाला मोहित करावे.

Verse 9

ॐ फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल त्रैलोक्यं मोहय गुह्यकालिके स्वाहा अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च

“ॐ फें हूं फट्—हे फेत्कारिणी! ह्रीं! ज्वल; त्रैलोक्य मोहित कर; हे गुह्यकालिके—स्वाहा।” या मंत्राने तिलक केल्यास राजे इत्यादी वशी होतात. (या कर्मासाठी) गाढवाची धूळ आणि सूतक वनस्पतीचे फूल घ्यावे.

Verse 10

नारीरजः क्षिपेद्रात्रौ शय्यादौ द्वेषकृद्भवेत् गोखुरञ्च तथा शृङ्गमश्वस्य च खुरं तथा

रात्री शय्या इत्यादींवर स्त्रीचे रजः (मासिक रक्त) पडल्यास ते मलरूप, द्वेष/किळस निर्माण करणारे मानले जाते. ते काढण्यासाठी गो-खुर, शिंग तसेच अश्व-खुर याने खरवडून शुद्धी करावी.

Verse 11

शिरः सर्पस्य संक्षिप्तं हृहेषूच्चाटनं भवेत् करवीरशिफा पीता ससिद्धार्था च मरणे

सर्पाचे शिर बांधून/दाबून ठेवले असता घरांत उच्चाटन (हाकलणे) होते असे म्हटले आहे. पिवळी करवीरकळी व सिद्धार्थ (पांढरी मोहरी) मरण (घातक) कर्मासाठी विहित आहेत.

Verse 12

व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं तदर्थकृत् सरटं षट्पदञ्चापि तथा कर्कटवृश्चिकम्

त्याच उद्देशासाठी (प्रतिविधान म्हणून) छुछुंदरी (उंदीर) याचे रक्त, करवीर, सरट (रेंगाळणारा कीटक), षट्पद (माशी/मधमाशी) तसेच कर्कट व वृश्चिक यांशी संबंधित द्रव्ये वापरावीत.

Verse 13

चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तैले तदभ्यङ्गश् च कुष्ठकृत् ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय मारय ॐ सों मं वुं चुं ॐ शं वां कें ॐ स्वहा अनेनार्कशतैर् अर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्

हे द्रव्य चूर्ण करून तेलात टाकावे; त्या तेलाचा अभ्यंग केल्यास कुष्ठ उत्पन्न होतो असे म्हटले आहे. (मंत्र:) “ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय मारय। ॐ सों मं वुं चुं; ॐ शं वां कें; ॐ स्वाहा।” या मंत्राने शंभर वेळा अर्क-अर्चना करून नंतर श्मशानात निधान करावे.

Verse 14

भूर्जे वा प्रतिमायां वा मारणाय रिपोर्ग्रहाः ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी ॐ मञ्जरी माहेश्वरी ॐ वेताली कौमारी ॐ काली वैष्णवी ॐ अघोरा वाराहि ॐ वेताली इन्त्राणी उर्वशी ॐ जयानी यक्षिणी नवमातरो हे मम शत्रुं गृह्णत भूर्जे नाम रिपोर्लिख्य श्मशाने पूजिते म्रियेत्

शत्रूच्या मरणासाठी भूर्जपत्रावर किंवा प्रतिमेवर या ग्रहशक्तींचा विनियोग करावा—“ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी, ॐ मञ्जरी माहेश्वरी, ॐ वेताली कौमारी, ॐ काली वैष्णवी, ॐ अघोरा वाराहि, ॐ वेताली इन्द्राणी, ॐ उर्वशी, ॐ जयानी यक्षिणी। हे नवमातृका, माझ्या शत्रूस ग्रहण करा।” भूर्जपत्रावर शत्रूचे नाव लिहून श्मशानात पूजन केल्यास तो मरतो असे म्हटले आहे।

Frequently Asked Questions

It emphasizes textual closure and curricular continuity—ending Tvaritājñāna and preparing the reader for the next applied mantra section without breaking the Agni–Vasiṣṭha revelation frame.

By placing rapid techniques within a structured dharmic curriculum, it implies that speed or efficacy must remain accountable to right order, restraint, and the broader puruṣārtha framework.