Adhyaya 310

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामन्त्रादिर्नाम नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामूलमन्त्रादिः अग्निर् उवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुले ऽब्जके हे हुति वज्रदन्त पुरु लुलु गर्ज इह सिंहासनाय नमः तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चत्वारश् चत्वारश् चतुरो भवेत्

अशा प्रकारे आग्नेय महापुराणातील ‘त्वरिता-मंत्रादि’ नावाचा तीनशे दहावा अध्याय समाप्त झाला। आता तीनशे अकरावा अध्याय—‘त्वरिता-मूलमंत्रादि’ सुरू होतो। अग्नि म्हणाले: “मी दीक्षा इत्यादी सांगतो. सिंह–वज्र कुलाच्या पद्म-यंत्रात न्यास करून (जप करावा): ‘हे, हुति, वज्रदंत, पुरु, लुलु, गर्ज; इह—सिंहासनाय नमः।’ आडव्या व उर्ध्व दिशेत चार-चार रेषा काढाव्यात; त्यामुळे चार विभाग होतात।”

Verse 2

नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्बुधः ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत्

भूमीचे नऊ भाग करून बुद्धिमान नियोजकाने कोष्ठक तयार करावेत. मुख्य दिशांतील कोष्ठ ग्राह्य, आणि विदिशांतील (उपदिशांतील) कोष्ठ काढून टाकावेत/नष्ट करावेत.

Verse 3

वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् वाह्यकोष्ठस्य वाह्ये तु मध्ये यावत् समानयेत्

बाह्य वलयातील कोष्ठांच्या कोपऱ्यांवर ‘बाह्य अष्टरेखा’ सांगितल्या आहेत. बाह्यतम कोष्ठाच्या बाहेरून रेषा काढून त्या आत मध्यापर्यंत आणाव्यात.

Verse 4

वज्रस्य मध्यमं शृङ्गं वाह्यरेखा द्विधार्धतः वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्बुधः

वज्रामध्ये मधले शृंग बाह्यरेषा दोन अर्धांत विभागून घडवावे. ती बाह्यरेषा वक्र असावी; कुशल कारागिराने तिला द्विभंग—दोन वळणे देऊन घडवावे.

Verse 5

मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशितोर्धता

मध्य कोष्ठात पीत कर्णिकायुक्त उज्ज्वल पद्म असावे. ते काळ्या रज/चूर्णाने रेखाटावे, आणि रेषा वज्र वा तलवारीच्या धारेसारख्या तीक्ष्ण व उन्नत कराव्यात.

Verse 6

वाह्यतश् चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान्

बाह्य बाजूस ते चतुरस्र (चौकोनी) करून वज्र-सम्पुटाच्या लाञ्छनाने चिन्हित करावे. द्वारी मंत्रज्ञ पुरोहिताने चार वज्र-सम्पुट स्थापावेत.

Verse 7

पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः

यास “पद्म” असे नाम द्यावे; आणि वामवीथी (डावीकडील मार्ग) सम व सममित करावी। गर्भ (मध्यभाग) रक्तवर्ण असावा; मण्डलात केशर-तंतू दाखवावेत; आणि स्त्रिया विधिवत् दीक्षित असाव्यात।

Verse 8

जयेच्च परराष्ट्राणि क्षिप्रं राज्यमवाप्नुयात् मूर्तिं प्रणवसन्दीप्तां हूंकारेण नियोजयेत्

तो परराष्ट्रे जिंकेल आणि शीघ्र राज्यलाभ करील। प्रणव (ॐ) ने दीप्त झालेली मूर्ती ‘हूं’ बीजाने विधिपूर्वक नियोजित/प्रतिष्ठित करावी।

Verse 9

मूलविद्यां समुच्चार्य मरुद्व्योमगतां द्विज प्रथमेन पुनश् चैव कर्णिकायां प्रपूजयेत्

हे द्विजा! मूलविद्येचा स्पष्ट उच्चार करून, जी शक्ति वायू व आकाशात स्थित आहे, तिची प्रथम-विधीने पुन्हा पद्माच्या कर्णिकेत यथाविधी पूजा करावी।

Verse 10

एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैरृतम्

अशा रीतीने प्रदक्षिणा-क्रमाने पूजा करून, आरंभीपासून एकेक बीजाक्षराचा न्यास/जप करावा। दलाच्या मध्यभागी विद्येची अंगे (विद्याङ्ग) असावीत; आग्नेय दिशेत पाच ठेवावीत, आणि नैरृत्येत नैरृत-न्यास यथाविधी करावा।

Verse 11

मध्ये नेत्रं दिशास्त्रञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् हुतयः केशरस्थास्तु वामदक्षिणपार्श्वतः

मध्यभागी नेत्राचा न्यास करावा; आणि दिशांचे रक्षण करण्यासाठी दिशास्त्र स्थापावे। गुह्यकाङ्गावर रक्षण ठेवावे। हुत्या केशरस्थानी, डाव्या व उजव्या पार्श्वास स्थित असाव्यात।

Verse 12

पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर् मन्त्रैः प्रपूजयेत् लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले

निर्दिष्ट देवतांची पाच-पाच गटांनी विधिपूर्वक पूजा करावी; प्रत्येकाची त्याच्या त्याच्या मंत्राने पूजा करावी. नंतर गर्भमंडलाच्या बाह्य भागी आठ लोकपालांचा न्यास करावा.

Verse 13

वर्णान्तमग्निमारूटं षष्ठस्वरविभेदितं पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर् नामभि योजयेत्

वर्णांच्या शेवटी अग्नि स्थापून, सहाव्या स्वरभेदाने विभागलेले व पंधराव्याने आक्रांत झालेले अक्षरसमूह त्यांच्या त्यांच्या नावांनुसार योजावेत.

Verse 14

शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये आग्नेयावन्नैरृतमिति ञ ज्येष्ठस्वरविभूषितमिति ख , छ च नामभिर्योजयेदित्ययं पाठः समीचीनो भवितुमर्हति नीलेति ञ श्रियमिति ञ अष्टाभिर् वेष्टयेत् कुम्मैर् मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः

सिंहासनावर असलेल्या कर्णिकेत (मध्यभागी) श्री (लक्ष्मी)ची गंधादि उपचारांनी शीघ्र पूजा करावी. आग्नेय दिशेपासून नैऋतपर्यंत पाठानुसार नामांची योजना करावी व ‘ज्येष्ठ’ स्वरयुक्त मंत्र उच्चारावा. नंतर प्रत्येकी शंभर मंत्रजपाने अभिमंत्रित अशा आठ कुम्भांनी वेढा/आवरण करावे.

Verse 15

मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् तोमं कुर्यादग्निकुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत्

मंत्राचा आठ हजार जप करून, अङ्गमंत्रांसाठी त्याच्या दशांश प्रमाणे होम अग्निकुंडात करावा; आणि वह्नि (अग्नि) मंत्राने अग्नि प्रज्वलित/सक्रिय करावी.

Verse 16

निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्ये ऽग्निगां स्मरेत् गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म च होमयेत्

हृदयभावाने अग्नि स्थापित करावी; मध्यभागी अग्निमध्ये संचार करणाऱ्या शक्तीचे स्मरण करावे. नंतर गर्भाधान, पुंसवन आणि जातकर्म या संस्कारांसाठी होम करावा.

Verse 17

हृदयेन शतं ह्य् एकं गुह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलितो भवेत्

हृदय-मंत्राने शंभर जप/आहुती करावी; गुह्य-मंत्राने एक; आणि गुह्याङ्ग-मंत्राने अग्निशिखा उत्पन्न करावी. नंतर या विद्येची पूर्णाहुती दिल्यावर शुभ शिवाग्नी पूर्ण प्रज्वलित होतो.

Verse 18

होमयेम्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत्

मूल-मंत्राने शंभर आहुतींचा होम करावा; नंतर अङ्ग-मंत्रांनी दशांशतः (प्रत्येकी दहा) आहुती द्याव्यात. मग देवीस निवेदन करावे; आणि पुढे शिष्याचा प्रवेश (दीक्षा) घडवावा.

Verse 19

अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् विद्याङ्गैश् चैव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत्

अस्त्र-मंत्राने ताडन (आघात-क्रिया) करून, नंतर गुह्याङ्गांवर न्यास करावा. आणि विद्येच्या अङ्गांनी सन्नद्ध (संरक्षित) होऊन, त्या विद्याङ्गांवरच ती रक्षा नियोजावी.

Verse 20

पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् यवैर् द्वान्यैस्तिलैर् आज्यैर् मूलविद्याशतं हुनेत्

पुष्प-क्षेप करवावा आणि शिष्याकडून अग्निकुंड आणवावे. नंतर यव, धान्य, तीळ व तूप यांसह मूल-विद्येचा शंभर वेळा जप करत शंभर आहुती द्याव्यात.

Verse 21

स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च

प्रथम स्थावरत्व (अचल/वनस्पती इ.) येते; नंतर सरीसृपत्व. त्यानंतर पक्षित्व, मृगत्व व पशुत्व; मग मानुषत्व; आणि शेवटी ब्राह्म पद (परम अवस्था) प्राप्त होते.

Verse 22

विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् एकया चैव ह्य् आह्त्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत्

अंती विष्णुत्व व रुद्रत्व यांचे आवाहन करून पूर्णाहुती करावी. आणि केवळ एका आहुतीनेच शिष्य दीक्षित होतो.

Verse 23

अधिकारो भवेदेवं शृणु मोक्षमतः परम् सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः

अशा प्रकारे अधिकार प्राप्त होतो; आता पुढील परम मोक्षतत्त्व ऐक. जेव्हा मंत्रसाधक सुमेरूवर स्थित होऊन सदाशिवपदात प्रतिष्ठित होतो.

Verse 24

परे च होमयेत् स्वस्थो ऽकर्मकर्मशतान् दश पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्माधर्मैर् न लिप्यते

त्यानंतर स्वस्थ व एकाग्र होऊन तो अकर्मस्वरूप कर्माच्या दहा शत (म्हणजे हजार) आहुतींचा होम करावा. आणि त्या पूर्णाहुतीने योगी धर्माधर्माने लिप्त होत नाही.

Verse 25

मोक्षं याति परंस्थानं यद्गत्वा न निवर्तते यथा जले जलं क्षिप्तं जलं देही शिरस् तथा

तो मोक्षरूप परम स्थानास प्राप्त होतो; तेथे गेल्यावर परत येणे नसते. जसे पाण्यात ओतलेले पाणी पाणीच होते, तसे देही लय पावून तेच परमतत्त्व होतो.

Verse 26

कुम्भैः कुर्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्वादेर्दक्षिणां ददेत्

कुंभांनी अभिषेक करावा; त्यामुळे तो जय, राज्य इत्यादी सर्व फळांचा भागीदार होतो. कुमारी ब्राह्मणीची पूजा करावी आणि गुरु आदींना यथोचित दक्षिणा द्यावी.

Verse 27

यजेत् सहस्रमेकन्तु पूजां कृत्वा दिने दिने तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत्

दररोज पूजा करून हा विधी पूर्ण एक हजार वेळा करावा. तीळ, तूप आणि पुरा (गोड नैवेद्य) यांच्या आहुतीने केलेल्या होमाने देवी श्री इच्छित फल देणारी होते.

Verse 28

ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते जप्त्वा ह्य् अक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत्

हे विपुल भोग आणि साधक जे काही इच्छितो ते प्रदान करते. खरोखरच एक लक्ष अक्षरांचा जप केल्यास मनुष्य निधीचा अधिपती, म्हणजे धनाचा स्वामी होतो.

Verse 29

द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत्

द्विगुण पुण्याने राज्यप्राप्ती होते; त्रिगुणाने यक्षिणीपद मिळते; चतुर्गुणाने ब्रह्मत्व प्राप्त होते; आणि त्यापुढे विष्णुपद, म्हणजे परम धाम प्राप्त होते.

Verse 30

षड्गुणेन महासिद्धिर् लक्षेणैकेन पापहा दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात्

षड्गुण जपाने महासिद्धी मिळते; एक लक्ष जपाने हे पापहारी ठरते. देहशुद्धीसाठी दहा वेळा जप केल्यास शंभर तीर्थस्नानांचे फळ मिळते.

Verse 31

पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्तितम्

पट (चित्रित देवस्वरूप) किंवा प्रतिमेसमोर, अथवा स्थण्डिल (तयार यज्ञभूमी) वर शीघ्र पूजा करावी. जप व होमासाठी संख्या—शंभर, हजार आणि दहा हजार—अशी सांगितली आहे.

Verse 32

एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण वा

अशा प्रकारे विधिपूर्वक जप करून नंतर एक लक्ष आहुतींचा होम करावा—म्हैस, शेळी किंवा मेंढ्याच्या मांसाने, अथवा नरज (मानवोत्पन्न) द्रव्याने, किंवा तुपाने।

Verse 33

तिलैर् यवैस् तथा लाजैर् व्रीहिगोधूमकाम्रकैः श्रीफलैर् आज्यसंयुक्तैर् होमयित्वा व्रतञ्चरेत्

तीळ, जव, लाज, तांदूळ, गहू व आंबा इत्यादी, तसेच श्रीफळ (नारळ) हे तुपासह मिसळून अग्नीत होम करावा; नंतर व्रत आचरावे।

Verse 34

अर्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा

अर्धरात्री सन्नद्ध होऊन—खड्ग, धनुष्य, बाण इत्यादी धारण करून—एकच वस्त्र परिधान करावे; ते रंगीबेरंगी किंवा लाल, पिवळे अथवा काळे असावे।

Verse 35

नीलेन वाथ वस्त्रेण देवीं तैर् एव चार्चयेत् व्रजेद्दक्षिणदिग्भागं द्वारे दद्याद्बलिं बुधः

नीळ्या वस्त्राने (किंवा नीळ परिधान करून) त्याच द्रव्यांनी देवीची अर्चना करावी। नंतर दक्षिण दिशेकडे जावे; आणि द्वारी बुद्धिमान साधकाने बळी अर्पण करावा।

Verse 36

तिलाज्यप्लवहोमेनेति ख , छ च प्लवेनेति ख , छ च दूतीमन्त्रेण द्वारादौ एकवृक्षे श्मशानके एवञ्च सर्वकामाप्तिर्भुङ्क्ते सर्वां महीं नृपः

काही पाठांत “तीळ-तूपाच्या प्लव (तरंगत्या) द्रव्याने होम” असे आहे; तर काहींत फक्त “प्लवाने” असे. दूती-मंत्राने द्वार इत्यादी ठिकाणी, एकाकी वृक्षाजवळ व स्मशानात कर्म केल्यास सर्व कामांची सिद्धी होते; आणि राजा संपूर्ण पृथ्वीचा भोग/अधिकार प्राप्त करतो।