HomeAgni PuranaKoshaAdhyaya 363Shloka 11
Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Kosha, Shloka 11

Chapter 363: नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः

Groups of terms for Men, Brahmins, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras

किलासं सिध्नकच्छान्तु पाम पामा विचर्चिका कोठो मण्डलकं कुष्ठं श्वित्रे द्रुर् नामकार्शसी

kilāsaṃ sidhnakacchāntu pāma pāmā vicarcikā koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaṃ śvitre drur nāmakārśasī

किलास, सिध्नक, कच्छ, पाम, पामा, विचर्चिका, कोठ, मण्डलक, कुष्ठ, श्वित्र, द्रुः व नामकार्शसी—ही त्वचारोगांची नावे आहेत.

किलासम्leucoderma / white leprosy
किलासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिलास (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; accusative singular neuter
सिध्नकच्छान्(diseases called) sidhnakaccha
सिध्नकच्छान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिध्नकच्छ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; nominative plural masculine
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/विरोधार्थक-अवधारणार्थक (particle: but/indeed)
पामscabies/itch
पाम:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine
पामाa type of skin disease (pāmā)
पामा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपामा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine
विचर्चिकाeczema/skin eruption
विचर्चिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविचर्चिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine
कोठःurticaria/wheal
कोठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकोठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
मण्डलकम्ring-shaped lesion
मण्डलकम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डलक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; nominative/accusative singular neuter
कुष्ठम्leprosy
कुष्ठम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; nominative/accusative singular neuter
श्वित्रेin/with śvitra (white patch disease)
श्वित्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्वित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular neuter (or दative/locative in -e stem usage)
द्रुःa disease-name ‘dru’
द्रुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (quotative/‘by name’)
कार्शसीemaciation/consumption (kārśasī)
कार्शसी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्शसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine

Lord Agni (in instruction to Sage Vasiṣṭha, typical Agni Purāṇa dialogue frame)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Clinical roga-nidāna: recognizing and classifying dermatological disorders by traditional nosology for diagnosis, prognosis, and treatment selection.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Kuṣṭha-ādi tvak-roga-nāma-saṅgraha (Skin disease nomenclature)","lookup_keywords":["kilāsa","kuṣṭha","śvitra","vicarcikā","maṇḍalaka"],"quick_summary":"A compact list of classical skin disorders used as diagnostic labels; it functions as a clinician’s vocabulary for case-taking and differential diagnosis."}

Dosha: Tridosha

Concept: Śāstra as saṃjñā—precise naming enables correct knowledge and action (diagnosis → therapy).

Application: Maintain standardized terminology to avoid therapeutic error and to communicate cases across physicians.

Khanda Section: Ayurveda (Roga-nidana / Chikitsa: dermatological and skin disorders)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"An Ayurvedic teacher enumerates skin diseases to students, with a palm-leaf manuscript and labeled diagrams of skin lesions (rings, patches, scaling).","kerala_mural_prompt":"Kerala temple mural style, warm earthy palette, guru in traditional attire teaching disciples, palm-leaf manuscript open, stylized circular maṇḍalaka patches and white śvitra spots shown symbolically, flat decorative background.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, gold-leaf highlights on manuscript and ornaments, seated vaidya-guru pointing to a labeled list of kuṣṭha-roga names, rich reds and greens, ornate frame.","mysore_prompt":"Mysore painting style, fine linework, instructional tableau: physician with manuscript, students holding stylus, small inset panels depicting each skin condition as simplified clinical icons.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, detailed courtly clinic scene, physician reading a nighaṇṭu list, attendants, delicate rendering of skin patches on a patient’s arm, architectural interior with patterned textiles."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: सिध्नकच्छान्तु = सिध्नकच्छान् + तु; द्रुर् = द्रुः (visarga before n/voiced often written as र् in some recensions).

Related Themes: Agni Purana 363 (Ayurveda: roga-nāma/śarīra-saṃjñā sections)

FAQs

Ayurvedic roga-nidāna (medical nosology): it enumerates recognized skin disorders (kṣudra-roga/kuṣṭha-related terms) used for diagnosis and subsequent treatment classification.

It functions as a compact medical catalogue—one of many topic-lists across the Agni Purāṇa—showing how the text preserves technical vocabularies (here, dermatological disease names) alongside ritual, polity, architecture, and literary science.

By systematizing disease names for correct identification and remedy, the verse supports dharmic living through health-preservation; in Purāṇic framing, maintaining bodily well-being aids sustained ritual practice, purity disciplines, and meritorious conduct.