Adhyaya 156

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे आचाराध्यायो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः द्रव्यचुद्धिः पुष्कर उवाच द्रव्यशुद्धिं प्रवक्ष्यामि पुनःपाकेन मृण्मयं शुद्ध्येन् मूत्रपुरीषाद्यैः स्पृष्टाम्रं सुवर्णकं

अशा प्रकारे अग्नि महापुराणातील ‘आचार’ नावाचा एकशे पंचावन्नावा अध्याय समाप्त झाला. आता ‘द्रव्यशुद्धी’ नावाचा एकशे छप्पन्नावा अध्याय सुरू होतो. पुष्कर म्हणाले—मी द्रव्यांची शुद्धी सांगतो; मातीची भांडी पुन्हा भाजल्याने शुद्ध होतात; मूत्र, विष्ठा इत्यादींनी स्पर्शलेले तांबे व सोने विधिपूर्वक शुद्ध करावे।

Verse 2

आवर्तितञ्चान्यथा तु वारिणाम्ल्लेन ताम्रकं क्षारेण कांस्यलोहानां मुक्तादेः क्षालनेन तु

अन्य प्रकारे तांबे खट्ट्या पाण्याने (आम्लयुक्त द्रवाने) शुद्ध होते; कांस्य व लोखंड क्षारद्रवाने शुद्ध होतात; आणि मोती इत्यादी धुऊन शुद्ध करावेत।

Verse 3

अब्जानां चैव भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च शाकरज्जुमूलफलवैदलानां तथैव च

आणि हाच नियम जलज उत्पन्न पदार्थ, भांडी, सर्व दगडी वस्तू, तसेच शाक, दोरी, मुळे, फळे व बांबू/वेळूच्या वस्तूंनाही तसाच लागू होतो।

Verse 4

मार्जनाद्यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि उष्णाम्बुना सस्नेहानां शुद्धिः सम्मार्जनाद्गृहे

यज्ञकर्मात यज्ञपात्रांची शुद्धी पुसून स्वच्छ करणे व हाताने घासणे याने होते. तेलकट वस्तू उष्ण पाण्याने शुद्ध होतात; आणि घरात शुद्धी नीट झाडून-पुसून स्वच्छता केल्याने होते।

Verse 5

दुष्टानामिति ट शोधनान्म्रक्षणाद्वस्त्रे मृत्तिकाद्भिर्विशोधनं बहुवस्त्रे प्रोक्षणाच्च दारवाणाञ्च तक्षणात्

अपवित्र वस्तूंची शुद्धी शोधन व पुसून स्वच्छ करण्याने होते. वस्त्रांची शुद्धी माती इत्यादी व पाण्याने करावी; अनेक वस्त्रांची शुद्धी प्रोक्षणाने (शिंपडून) होते; आणि लाकडी वस्तू तक्षणाने (रंदा/खरडून) शुद्ध होतात।

Verse 6

प्रोक्षणात् संहतानान्तु द्रवाणाञ्च तथोत्प्लवात् शयनासनयानानां शूर्पस्य शकटस्य च

संहत (एकत्र जमलेले) पदार्थ प्रोक्षणाने शुद्ध होतात; द्रव पदार्थही तसेच जल उचंबळून/उत्प्लवन करून शुद्ध होतात. शय्या, आसन, वाहन, सूप व शकट (गाडी) यांनाही हीच शुद्धिविधी लागू आहे।

Verse 7

शुद्धिः सम्प्रोक्षणाज् ज्ञेया पलालेन्धनयोस् तथा शुद्धार्थकानाङ्कल्केन शृङ्गदन्तमयस्य च

शुद्धी सम्प्रोक्षणाने (मंत्रपूत जल शिंपडून) जाणावी; पलाल/भुसा व इंधन (लाकूड) यांनाही तसेच. तसेच शृंग किंवा दात (हस्तिदंत) यांपासून बनलेल्या वस्तू शुद्ध्यर्थ द्रव्यांच्या कल्काने घासून शुद्ध होतात।

Verse 8

गोबालैः पलपात्राणामस्थ्नां स्याच्छृङ्गवत्तथा निर्यासानां गुडानाञ्च लवणानां च शोषणात्

गोबाल (गायीचे केस/लोकर) यांच्या बंधनाने अस्थीपासून पल-प्रमाणाची पात्रे बनू शकतात; तसेच शृंगासारखीही बनविता येतात. निर्यास (राळ), गूळ व लवण (मीठ) हे शोषणाने (वाळवून) घनरूप होतात।

Verse 9

कुशुम्भकुसुमानाञ्च ऊर्णाकार्पासयोस् तथा शुद्धन्नदीगतं तोयं पुण्यन्तद्वत् प्रसारितं

कुशुंभ (कुसुम) फुले, लोकर व कापूस—तसेच नदीतून घेतलेले शुद्ध पाणी—प्रसारित/पसरवून उपयोगात आणल्यास तद्वत् पावन (शुद्धिकारक) मानले जाते।

Verse 10

मुखवर्जञ्च गौः शुद्धा शुद्धमश्वाजयोर्मुखं नारीणाञ्चैव वत्सानां शकुनीनां शुनो मुखं

गाय मुख वगळता शुद्ध मानली जाते. घोडा व हत्ती यांचे मुखही शुद्ध मानले आहे. तसेच स्त्रिया, वासरे, पक्षी आणि कुत्रे यांचे मुखही शुद्ध असे म्हटले आहे।

Verse 11

मुखैः प्रस्रवणे वृत्ते मृगयायां सदा शुचि भुक्त्वा क्षुत्वा तथा सुप्त्वा पीत्वा चाम्भो विगाह्य च

शरीराच्या छिद्रांतून मलप्रवाह झाल्यावर आणि मृगयेस (शिकारास) असताना नेहमी शुचिर्भूत राहावे; तसेच जेवल्यावर, शिंक आल्यावर, झोपून उठल्यावर, पाणी प्यायल्यानंतर आणि पाण्यात बुडून स्नान केल्यावरही शौच राखावे।

Verse 12

रथ्यामाक्रम्य चाचामेद्वासो विपरिधाय च मार्जारश् चङ्क्रमाच्छुद्धश् चतुर्य्थे ऽह्नि रजस्वला

रस्त्यावर/सार्वजनिक मार्गावर पाऊल टाकल्यावर आचमन करावे व स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत; तसेच मांजर चालून गेल्यावर (ज्यावर ती चालली) ते शुद्ध मानले जाते। रजस्वला स्त्री चौथ्या दिवशी शुद्ध होते।

Verse 13

स्नाता स्त्री पञ्चमे योग्या दैवे पित्र्ये च कर्मणि पञ्चापाने दशैकस्मिन्नुभयोः सप्त मृत्तिकाः

स्नान केल्यानंतर स्त्री पाचव्या दिवशी (व्रत-आचारासाठी) योग्य होते; ती दैवकर्म व पितृकर्म—दोन्हींसाठी पात्र आहे। मलोत्सर्गानंतर शौचासाठी पाच मृत्तिका, मूत्रोत्सर्गानंतर दहा, आणि दोन्ही एकत्र झाल्यास सात मृत्तिका घ्याव्यात।

Verse 14

एकां लिङ्गे मृदं दद्यात् करयोस्त्रिद्विमृत्तिकाः ब्रह्मचारिवनस्थानां यतीनाञ्च चतुर्गुणं

लिंगावर एक मृत्तिका लावावी; हातांवर अनुक्रमे तीन व दोन मृत्तिका. ब्रह्मचारी, वानप्रस्थ आणि यती (संन्यासी) यांच्यासाठी हे प्रमाण चौपट आहे।

Verse 15

श्रीफलैर् अंशुपट्टानां क्षौमाणाङ्गौरसर्षपैः शोधनाभ्युक्षणाद्वस्त्रे इति घ , ङ च शुद्धिः पर्युक्ष्य तोयेन मृगलोम्नां प्रकीर्तिता

अंशुपट्ट (रेशीम) वस्त्रे श्रीफळ (नारळ) यांनी शुद्ध होतात; आणि क्षौम (अळशी/सन) वस्त्रे गौर-सरसोंने—धुऊन व पवित्र जल शिंपडून—शुद्ध होतात। मृग-लोम (हरिणाचे केस) यांची वस्त्रे/वस्तू पाण्याने पर्यूक्षण (शिंपडणे) केल्याने शुद्ध होतात असे सांगितले आहे।

Verse 16

पुष्पाणाञ्च फलानाञ्च प्रोक्षणाज्जलतो ऽखिलं

फुले व फळे इत्यादी सर्व वस्तू जलप्रोक्षणानेच पूर्णतः (विधिपूर्वक) शुद्ध होतात।