Amsha 6 — Dissolution (Pralaya), Time-Cycles, and Kali-Yuga Dharma

ഷഷ്ഠാംശം ഗുരു–ശിഷ്യ സംവാദമായി കെട്ടുറപ്പോടെ നെയ്തിരിക്കുന്നു. സർഗം, വംശം, മന്വന്തരങ്ങൾ, സ്ഥിതി, വംശാനുചരിതം എന്നിവ കേട്ട ശേഷം മൈത്രേയൻ ‘ഉപസംഹൃതി’യും മഹാപ്രളയവും ചോദിക്കുന്നു. പരാശരൻ പ്രളയത്തെ പുണ്യകാലചക്രങ്ങളിലായി—ചതുര്യുഗം, ബ്രഹ്മദിനം, കല്പം—സ്ഥാപിച്ച്, അത് അराजകതയല്ല; ദൈവനിയമപ്രകാരം നടക്കുന്ന പുനർലയമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇവിടെ പ്രളയം മൂന്ന് വിധമായി വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു—നൈമിത്തികം, പ്രാകൃതികം, ആത്യന്തികം (മോക്ഷം). വിഷ്ണുവിനെ നിമിത്തകാരണമെന്നതുപോലെ ഉപാദാനകാരണമെന്നായും പ്രതിപാദിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തെ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ഒടുവിൽ സ്വയം ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. സൃഷ്ടി–സ്ഥിതി–പ്രളയം എല്ലാം പരമേശ്വരന്റെ ലീലായായി ദർശിക്കപ്പെടുന്നു. കലിയുഗത്തിലെ ധർമ്മക്ഷയം വിശദമായി വര്ണിക്കുന്നു—വർണാശ്രമക്രമത്തിന്റെ ശൈഥില്യം, വേദപ്രാമാണ്യത്തിന്റെ ഹ്രാസം, യജ്ഞ-ശൗചാചാരങ്ങളുടെ ഇടിവ്, സാമൂഹ്യനീതിയുടെ പതനം. എന്നിരുന്നാലും കലിയുടെ ഒരു ‘മഹാഗുണം’ വെളിപ്പെടുന്നു: അല്പശ്രമത്തിൽ പോലും ആത്മസിദ്ധി സാധ്യമാകുന്നു. കേശവന്റെ സങ്കീർത്തനം ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ഉപായമായി ഉയർത്തപ്പെടുന്നു. മുഴുവൻ അംശത്തിലും ഭക്തിമൂലമായ ജ്ഞാനപരമ്പര സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ശിഷ്യന്റെ ശാസ്ത്രീയമായ ശ്രവണത്തിലൂടെ ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം ഒഴുകി, എല്ലാ പ്രക്രിയകളെയും ജഗത്പതി വിഷ്ണുവിലേക്കാണ് തിരിച്ചുനയിക്കുന്നത്. ലോകാന്തജ്ഞാനവും ഒടുവിൽ ഭഗവദാശ്രയവും സ്മരണയും ദൃഢമാക്കുന്നു.