Adhyaya 36
द्विविद-वधः, यज्ञ-विध्वंस-निवारणम्, बलदेव-पराक्रम-समाहारः
പരാശരൻ ബലദേവന്റെ മറ്റു പരാക്രമങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. നരകാസുരന്റെ സുഹൃത്ത് ദ്വിവിദൻ എന്ന വാനരൻ ദേവപക്ഷവിരോധിയായി വൈരാനുബന്ധത്തിൽ യജ്ഞങ്ങൾ തകർക്കുകയും, സാദ്ധുമര്യാദ ലംഘിക്കുകയും, ഗ്രാമപുരങ്ങൾ കത്തിക്കുകയും, പർവതങ്ങൾ എറിയുകയും, സമുദ്രം കലക്കുകയും, തീരഗ്രാമങ്ങൾ മുങ്ങിക്കുകയും, വിളകൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അതിനാൽ ലോകത്ത് സ്വാധ്യായവും വഷട്കാരവും ക്ഷയിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ റൈവതോദ്യാനത്തിൽ ബലദേവൻ രേവതിയോടൊപ്പം പാനം ചെയ്ത് ക്രീഡിക്കുമ്പോൾ ദ്വിവിദൻ വന്ന് ഹല-മുസലത്തെ പരിഹസിച്ച്, സ്ത്രീകളുടെ മുന്നിലും ഉപഹാസം ചെയ്ത്, പാനപാത്രം എറിയുന്നു. ക്രുദ്ധനായ ബലദേവൻ മുസലം പിടിക്കുമ്പോൾ ദ്വിവിദൻ എറിഞ്ഞ ശൈലശില മുസലാൽ സഹസ്രധാ ചിതറുന്നു. ദ്വിവിദൻ വക്ഷസ്ഥലത്ത് പ്രഹരിച്ചാലും, അവസാനം ബലദേവൻ മുഷ്ടിയാൽ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ അടിച്ച് അവനെ വീഴ്ത്തുന്നു; വീണ ദേഹത്താൽ പർവതശിഖരം ശതധാ പിളരുന്നു. ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചെയ്ത് ‘ലോകോപദ്രവം നിവൃത്തമായി’ എന്ന് സ്തുതിക്കുന്നു. പരാശരൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു—ശേഷസ്വരൂപ ധരണീധരനായ ബലദേവന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള അപരിമേയ കർമ്മങ്ങൾ സ്വഭാവസിദ്ധം.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय श्रूयतां तस्य बलस्य बलशालिनः कृतं यद् अन्यत् तेनाभूत् तद् अपि श्रूयतां त्वया
ഹേ മൈത്രേയാ, ബലത്തിൽ ബലശാലിയായ ആ ബലരാമൻ ചെയ്ത മറ്റു പ്രവർത്തികളും, അവനാൽ സംഭവിച്ച മറ്റെല്ലാം കൂടി നീ ശ്രവിക്ക.
Verse 2
नरकस्यासुरेन्द्रस्य देवपक्षविरोधिनः सखाभवन् महावीर्यो द्विविदो नाम वानरः
ദേവപക്ഷത്തോട് വിരോധമുള്ള അസുരേന്ദ്രൻ നരകന്നു ഒരു സഖാവുണ്ടായിരുന്നു—മഹാവീര്യനായ ‘ദ്വിവിദ’ എന്ന വാനരൻ।
Verse 3
वैरानुबन्धं बलवान् स चकार सुरान् प्रति नरकं हतवान् कृष्णो देवराजेन चोदितः
ബലവാനായ നരകൻ ദേവന്മാരോടു നിരന്തര വൈരബന്ധം പുലർത്തി; ദേവരാജന്റെ പ്രേരണയാൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നരകനെ വധിച്ചു।
Verse 4
करिष्ये सर्वदेवानां तस्माद् एष प्रतिक्रियाम् यज्ञविध्वंसनं कुर्वन् मर्त्यलोकक्षयं तथा
“അതുകൊണ്ട് സർവ്വദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ അവനോടു പ്രതികാരം ചെയ്യും—യജ്ഞങ്ങളെ തകർക്കുകയും, മർത്ത്യലോകത്തെയും നാശത്തിലേക്ക് തള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ യജ്ഞവിധ്വംസകനെതിരെ.”
Verse 5
ततो विध्वंसयाम् आस यज्ञान् अज्ञानमोहितः बिभेद साधुमर्यादां क्षयं चक्रे च देहिनाम्
അപ്പോൾ അജ്ഞാനമോഹിതനായ അവൻ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി; സജ്ജന്മാരുടെ ധർമ്മമര്യാദകൾ തകർത്തു, ദേഹധാരികൾക്ക് ക്ഷയം വരുത്തി।
Verse 6
ददाह चपलो देशान् पुरग्रामान्तराणि च क्वचिच् च पर्वताक्षेपैर् ग्रामादीन् समचूर्णयत्
ചഞ്ചലനും അസ്ഥിരനും ആയി അവൻ പ്രദേശങ്ങളെ—നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ—ദഹിപ്പിച്ചു; ചിലിടങ്ങളിൽ പർവ്വതങ്ങളെ ആയുധംപോലെ എറിഞ്ഞ് ഗ്രാമാദികളെ പൊടിച്ചുതകർത്തു।
Verse 7
शैलान् उत्पाट्य तोयेषु मुमोचाम्बुनिधौ तथा पुनश् चार्णवमध्यस्थः क्षोभयाम् आस सागरम्
പർവ്വതങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് അവൻ സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു; പിന്നെ വീണ്ടും കടലിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മഹാസമുദ്രത്തെ ഉഗ്രമായി കലക്കി.
Verse 8
तेन विक्षोभितश् चाब्धिर् उद्वेलो द्विज जायते प्लावयंस् तीरजान् ग्रामान् पुरादीन् अतिवेगवान्
അവന്റെ ആ കുലുക്കത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജാ, സമുദ്രം ഉന്മത്തമായ ജലോന്മാദത്തോടെ ഉയർന്നു കവിഞ്ഞു; അതിവേഗത്തിൽ തീരപ്രദേശങ്ങളെ മുക്കി, കരയോടടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളെയും പട്ടണങ്ങളെയും നഗരങ്ങളെയും വരെ വെള്ളത്തിലാഴ്ത്തി.
Verse 9
कामरूपी महारूपं कृत्वा सस्यान्य् अशेषतः लुठन् भ्रमणसंमर्दैः संचूर्णयति वानरः
ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്ന ആ വാനരൻ മഹാരൂപം ധരിക്കുന്നു; ഉരുളിയും ചുറ്റിയും ചവിട്ടിയും അവൻ എല്ലാ വിളകളും ശേഷിപ്പില്ലാതെ ചതച്ചുതകർക്കുന്നു.
Verse 10
तेन विप्रकृतं सर्वं जगद् एतद् दुरात्मना निःस्वाध्यायवषट्कारं मैत्रेयासीत् सुदुःखितम्
ആ ദുഷ്ടഹൃദയൻ ഈ ലോകമൊട്ടാകെ അശാന്തിയിലാക്കി; വേദസ്വാധ്യായവും യാഗത്തിലെ ‘വഷട്’ ഉച്ചാരണവും ഇല്ലാതായി. ധർമ്മത്തിന്റെ താങ്ങുകൾ തകർന്നുവീഴുന്നത് കണ്ട മൈത്രേയൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി।
Verse 11
एकदा रैवतोद्याने पपौ पानं हलायुधः रेवती च महाभागा तथैवान्या वरस्त्रियः
ഒരിക്കൽ റൈവതോദ്യാനത്തിൽ ഹലായുധൻ (ബലരാമൻ) ഉത്സവപാനം കുടിച്ചു; മഹാഭാഗ്യവതി രേവതിയും, മറ്റു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളും അതുപോലെ ചെയ്തു.
Verse 12
उपगीयमानो विलसल्ललनामौलिमध्यगः रेमे यदुवरश्रेष्ठः कुबेर इव मन्दरे
ഗായകരുടെ പാട്ടിൽ പുകഴ്ത്തപ്പെടുമ്പോൾ, യദുവരശ്രേഷ്ഠൻ ദീപ്തമായ ലലനകളുടെ കിരീടങ്ങൾക്കിടയിൽ വിഹരിച്ച്, മന്ദരപർവതത്തിൽ കുബേരനെപ്പോലെ ആനന്ദിച്ചു.
Verse 13
ततः स वानरो ऽभ्येत्य गृहीत्वा सीरिणो हलम् मुसलं च चकारास्य संमुखं सविडम्बनम्
പിന്നെ ആ വാനരൻ പാഞ്ഞെത്തി, സീരധാരി (ബലരാമൻ)യുടെ ഹലവും മുസലവും പിടിച്ച്, അവന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ പരിഹാസത്തോടെ വീശിക്കാട്ടി.
Verse 14
तथैव योषितां तासां जहासाभिमुखं कपिः पानपूर्णांश् च करकाञ् चिक्षेपाहत्य वै पदा
അതുപോലെ ആ സ്ത്രീകളുടെ മുന്നിൽ കപി പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു; പാനം നിറഞ്ഞ പാത്രങ്ങളെ കാൽ കൊണ്ട് അടിച്ച് തെറിപ്പിച്ചു.
Verse 15
ततः कोपपरीतात्मा भर्त्सयाम् आस तं बलः तथापि तम् अवज्ञाय चक्रे किलकिलाध्वनिम्
അപ്പോൾ കോപം മൂടിയ മനസ്സോടെ ബലൻ അവനെ ശാസിക്കാൻ തുടങ്ങി; എങ്കിലും അവൻ ബലന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച് വെറും കിളകിളാ പോലൊരു പരിഹാസധ്വനി മാത്രം ഉണ്ടാക്കി.
Verse 16
ततः समुत्थाय बलो जगृहे मुसलं रुषा सो ऽपि शैलशिलां भीमां जग्राह प्लवगोत्तमः
അപ്പോൾ ബലരാമൻ എഴുന്നേറ്റ് ക്രോധത്തോടെ തന്റെ മുസലം പിടിച്ചു; ആ ശ്രേഷ്ഠ വാനരവീരനും ഭയങ്കരമായ പർവ്വതശില എടുത്തു।
Verse 17
चिक्षेप च स तां क्षिप्तां मुसलेन सहस्रधा बिभेद यादवश्रेष्ठः सा पपात महीतले
അവൻ ആ പർവ്വതശില എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ യാദവശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ മുസലംകൊണ്ട് എറിഞ്ഞതിനെ ആയിരം കഷണങ്ങളാക്കി തകർത്തു, അത് ഭൂമിയിൽ വീണു।
Verse 18
आपतन् मुसलं चासौ समुल्लङ्घ्य प्लवंगमः वेगेनागम्य रोषेण तलेनोरस्य् अताडयत्
പാഞ്ഞെത്തിയ മുസലം ചാടിക്കടന്ന് ആ വാനരൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് വന്നു; ക്രോധത്തോടെ കൈത്തളിരാൽ അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തിയായി അടിച്ചു।
Verse 19
ततो बलेन कोपेन मुष्टिना मूर्ध्नि ताडितः पपात रुधिरोद्गारी द्विविदः क्षीणजीवितः
അപ്പോൾ ബലരാമൻ ഉഗ്രകോപത്തോടെ മുഷ്ടിയാൽ അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു; ദ്വിവിദൻ രക്തം ഛർദ്ദിച്ച് നിലത്തുവീണു, ജീവശക്തി ക്ഷയിച്ചു।
Verse 20
पतता तच्छरीरेण गिरेः शृङ्गम् अशीर्यत मैत्रेय शतधा वज्रिवज्रेणेव हि ताडितम्
ആ ശരീരം പതിച്ച ഉടൻ, ഹേ മൈത്രേയ, പർവതശിഖരം നൂറ് ഖണ്ഡങ്ങളായി തകർന്നു—വജ്രധാരിയുടെ വജ്രം വീണ്ടും വീണ്ടും അടിച്ചതുപോലെ।
Verse 21
पुष्पवृष्टिं ततो देवा रामस्योपरि चिक्षिपुः प्रशशंसुस् तथाभ्येत्य साध्व् एतत् ते महत् कृतम्
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ രാമന്റെ മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു; അടുത്തെത്തി പ്രശംസിച്ചു—“സാധു! ഈ മഹത്തായ കൃത്യം നീ നിർവഹിച്ചു।”
Verse 22
अनेन दुष्टकपिना दैत्यपक्षोपकारिणा जगन् निराकृतं वीर दिष्ट्या स क्षयम् आगतः
ഈ ദുഷ്ട കപി—ദൈത്യപക്ഷത്തിന് സഹായിയായവൻ—ലോകത്തെ കലക്കത്തിലാക്കി, ഹേ വീരാ; എന്നാൽ ഭാഗ്യവശാൽ ഇപ്പോൾ അവൻ നാശം പ്രാപിച്ചു।
Verse 23
एवंविधान्य् अनेकानि बलदेवस्य धीमतः कर्माण्य् अपरिमेयानि शेषस्य धरणीभृतः
ഇങ്ങനെ ധീമാനായ ബലദേവന്റെ അനേകംവിധ കർമങ്ങൾ—അളവറ്റവ—ഉണ്ടായിരുന്നു; കാരണം അവൻ തന്നെയാണ് ശേശൻ, ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നവൻ।
Frequently Asked Questions
In Purāṇic dharma-theory, yajña sustains cosmic reciprocity (deva–manuṣya order). Dvivida’s attacks on yajña, crops, towns, and oceans symbolize adharma’s systemic unraveling; his death marks restoration of r̥ta/dharma under divine guardianship.
Puṣpavṛṣṭi functions as a narrative seal of cosmic approval: the devas acknowledge that Baladeva’s act is not mere violence but loka-saṃgraha—re-establishing the conditions for Vedic study, ritual utterance, and social stability.
Baladeva’s Śeṣa-identity and Krishna’s overarching sovereignty imply that the world’s stability, ritual order, and even the containment of chaotic forces are grounded in Viṣṇu’s own śakti and avatāra-agency—Viṣṇu as both efficient and material ground of order.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.