Adhyaya 80: Cosmographic Ordering of the Southern and Western Quarters: Valleys, Forest-Plateaus, and Sacred Sites

Verse 1

रुद्र उवाच । अथ दक्षिणदिग्व्यवस्थिताः पर्वतद्रोण्यः सिद्धाचारिताः कीर्त्यन्ते । शिशिरपतङ्गयोर्मध्ये शुक्लभूमिस्त्रिया मुक्तलतागलितपादपम् । इक्षुक्षेपे च शिखरे पादपैरुपशोभितम् । उदुम्बरवनं रम्यं पक्षिसङ्घनिषेवितम् ॥ ८०.१ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ദക്ഷിണദിക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, സിദ്ധന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന പർവതദ്രോണികളെ വിവരിക്കുന്നു. ശിശിരവും പതംഗവും തമ്മിൽ ശുക്ലഭൂമി ഉണ്ട്; അവിടെ സ്വതന്ത്രമായി വളർന്ന വള്ളികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ മരങ്ങളിൽ നിന്ന് തൂങ്ങുന്നു. കൂടാതെ ‘ഇക്ഷുക്ഷേപ’ എന്ന ശിഖരത്തിൽ വൃക്ഷശോഭയോടെ, പക്ഷിസമൂഹങ്ങൾ വസിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഉദുംബരവനം ഉണ്ട്।

Verse 2

फलितं तद्वनं भाति महाकूर्मोपमैः फलैः ॥ तद्वनं देवयोन्योऽष्टौ सेवन्ते सर्वदैव ॥ ८०.२ ॥

ആ വനം ഫലഭാരത്തോടെ കുനിഞ്ഞ് ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു; അതിലെ ഫലങ്ങൾ മഹാകൂർമ്മത്തെപ്പോലെ വലുതാണ്. ആ വനത്തെ ദേവയോനികളായ എട്ടുപേർ സദാ സേവിക്കുന്നു.

Verse 3

तत्र प्रसन्नस्वादुसलिला बहूदका नद्यः वहन्ति । तत्राश्रमो भगवतः कर्दमस्य प्रजापतेः । नानामुनिजनाकीर्णस् तच्च शतयोजनम् एकं परिमण्डलं वनं च । तथा च ताम्राभस्य शैलस्य पतङ्गस्य चान्तरे शतयोजनविस्तीर्णं द्विगुणायतं बालार्कसदृशराजीवपुण्डरीकैः समन्ततः सहस्रपत्रैरविरलैरलङ्कृतं महत्सरः । अनेकसिद्धगन्धर्वाध्युषितम् ॥ ८०.३ ॥

അവിടെ പ്രസന്നവും മധുരവുമായ ജലമുള്ള, ധാരാളം ഒഴുക്കുകളുള്ള അനേകം നദികൾ ഒഴുകുന്നു. അവിടെ ഭഗവാൻ പ്രജാപതി കർദമന്റെ ആശ്രമം ഉണ്ട്; അത് പല മുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ ശതയോജന പരിമിതിയുള്ള വൃത്താകാര വനവും ഉണ്ട്. അതുപോലെ താം്രാഭ പർവ്വതത്തിനും പതംഗ പർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ ഒരു മഹാസരോവരം—ശതയോജന വീതി, അതിന്റെ ഇരട്ട നീളം—ചുറ്റുമെങ്ങും ഉദയസൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള സഹസ്രദള പദ്മങ്ങളും ശ്വേതപദ്മങ്ങളും കനത്തായി അലങ്കരിച്ച്, അനേകം സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും അധിവസിക്കുന്നതു।

Verse 4

तस्य च मध्ये महाशिखरः शतयोजनायामस्त्रिंशद्योजनविस्तीर्णोऽनेकधातुरत्नभूषितः तस्य चोपरि महती रथ्या रत्नप्राकारतोरणा । तस्यां महद् विद्याधरपुरम् । तत्र पुलोमानामा विद्याधरराजः शतसहस्रपरिवारः । तथा च विखाखाचलेन्द्रस्य श्वेतस्य चान्तरे सरः । तस्य च पूर्वतीरे महदाम्रवनं कनकसंकाशैः फलैरतिसुगन्धिभिर्महाकुम्भमात्रैः सर्वतश्चितम् । देवगन्धर्वादयश्च तत्र निवसन्ति ॥४॥

അതിന്റ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു മഹാശിഖരം നിലകൊള്ളുന്നു—ശതയോജന നീളം, മുപ്പത് യോജന വീതി—അനേകം ധാതുക്കളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് ഭൂഷിതം. അതിന്റെ മുകളിൽ രത്നപ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളും ഉള്ള വിശാല രാജവീഥി; അവിടെയാണ് വിദ്യാധരരുടെ മഹാനഗരം. അവിടെ പുളോമാ എന്ന വിദ്യാധരരാജാവ് ലക്ഷപരിവാരത്തോടെ വസിക്കുന്നു. കൂടാതെ വിഖാഖാ എന്നും ശ്വേത എന്നും പേരുള്ള പർവ്വതാധിപന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഒരു സരോവരം ഉണ്ട്. അതിന്റെ കിഴക്കൻ തീരത്ത് മഹത്തായ മാവിൻകാട്; എല്ലാടവും അത്യന്തം സുഗന്ധമുള്ള, സ്വർണ്ണസദൃശ ദീപ്തിയുള്ള, മഹാകുംഭപ്രമാണ ഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്. അവിടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും മുതലായവർ വസിക്കുന്നു.

Verse 5

सुमूलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे । त्रिंशद्योजनविस्तीर्णे पञ्चाशद्योजनायते ॥५॥

സുമൂല എന്ന പർവ്വതാധിപനും വസുധാരയും തമ്മിൽ അതിന്റെ വീതി മുപ്പത് യോജനയും നീളം അമ്പത് യോജനയും ആകുന്നു.

Verse 6

बिल्वस्थली नाम । तत्र फलानि विद्रुमसंकाशानि तैश्च पतद्भिः स्थलमृत्तिका क्लिन्ना । तां च स्थलीं सुगुह्यकादयः सेवन्ते बिल्वफलाशिनः । तथा च वसुधारारत्नधारयोरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतं सुगन्धिकिंशुकवनं सदाकुसुमं यस्य गन्धेन वास्यते योजनशतम् । तत्र सिद्धाध्युषितं जलोपेतं च ॥६॥

‘ബില്വസ്ഥലി’ എന്നൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്. അവിടെയുള്ള ഫലങ്ങൾ വിദ്രുമം (പവിഴം) പോലെയാണ്; അവ വീഴുന്നതിനാൽ നിലത്തിന്റെ മണ്ണ് നനഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ബില്വഫലം ഭക്ഷിക്കുന്ന സുഗുഹ്യകർ മുതലായവർ ആ സ്ഥലത്തെ നിരന്തരം സേവിക്കുന്നു. കൂടാതെ വസുധാരയും രത്നധാരയും തമ്മിൽ സുഗന്ധമുള്ള കിംശുകവനം ഉണ്ട്—സദാ പുഷ്പിതം—മുപ്പത് യോജന വീതിയും ശതയോജന നീളവും; അതിന്റെ സുഗന്ധം ശതയോജന പ്രദേശം മുഴുവൻ പരിമളിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ സിദ്ധന്മാർ അധിവസിക്കുന്നു; ജലസമൃദ്ധിയും ഉണ്ട്.

Verse 7

तत्र चादित्यस्य देवस्य महदायतनम् । समासे मासे च भगवानवतारति सूर्यः प्रजापतिः । कालजनकं देवाऽऽदयो नमस्यन्ति । तथा च पञ्चकूटस्य कैलासस्य चान्तरे सहस्रयोजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनं हंसपाण्डुरं क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं स्वर्गसोपानमिव भूमण्डलम् ॥७॥

അവിടെ ആദിത്യദേവന്റെ മഹത്തായ ആയതനം (ക്ഷേത്രം) ഉണ്ട്. ഋതുസന്ധിയിലും ഓരോ മാസത്തിലും ഭഗവാൻ സൂര്യൻ—പ്രജാപതി—അവതരിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ദേവാദികൾ അവനെ കാലജനകനായി നമസ്കരിക്കുന്നു. പിന്നെയും പഞ്ചകൂടത്തിനും കൈലാസത്തിനും ഇടയിൽ ഭൂമണ്ഡലത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമുണ്ട്—ആയിരം യോജന നീളം, നൂറ് യോജന വീതി, ഹംസപാണ്ഡുരമായ വെളുപ്പ്, ചെറുജീവികൾക്കു അപ്രാപ്യം, ഭൂമിയിൽ സ്വർഗ്ഗസോപാനമെന്നപോലെ।

Verse 8

अथ पश्चिमदिग्भागे व्यवस्थिताः गिरिद्रोण्यः कीर्त्यन्ते । सुपार्श्वशिखिशैलयोर्मध्ये समन्ताद् योजनशतमेकेन भौमशिलातलं नित्यतप्तं दुःस्पर्शम् । तस्य मध्ये त्रिंशद् योजनविस्तीर्णं मण्डलं वह्निस्थानम् । स च सर्वकालमनिन्धनो भगवान् लोकक्षयकारी संवर्तको ज्वलते । अन्तरे च शैलवरयोः कुमुदाञ्जनयोः शतयोजनविस्तीर्णामातुलुङ्गस्थली सर्वसत्त्वानामगम्या । पीतवर्णैः फलैरावृताऽसती सा स्थली शोभते । तत्र च पुण्यो ह्रदः सिद्धैरुपेतः । बृहस्पतेस्तद्वनम् । तथा च शैलयोः पिञ्जरगौरयोरन्तरेण सरोद्रोणी ह्यनेकशतयोजनायता महद्भिश्च षट्पदोद्घुष्टैः कुमुदैरुपशोभिता ॥८॥

ഇപ്പോൾ പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലെ പർവ്വത-ദ്രോണികൾ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. സുപാർശ്വവും ശിഖിയും എന്ന പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിൽ ചുറ്റും നൂറ് യോജന വ്യാപ്തിയിൽ ശിലാമയ ഭൂതലം നിത്യവും തപ്തവും സ്പർശിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമാണ്. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മുപ്പത് യോജന വിസ്തൃതിയുള്ള വൃത്തമണ്ഡലം—അഗ്നിസ്ഥാനം. അവിടെ ഇന്ധനമില്ലാതെ സദാകാലം ജ്വലിക്കുന്ന, ലോകക്ഷയകാരിയായ സംവർത്തക അഗ്നിരൂപ ഭഗവാൻ ദഹിക്കുന്നു. കൂടാതെ കുമുദവും അഞ്ജനവും പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിൽ നൂറ് യോജന വീതിയുള്ള ആതു‌ലുങ്ഗസ്ഥലി ഉണ്ട്; അത് സർവ്വജീവികൾക്കും അഗമ്യം; മഞ്ഞനിറ ഫലങ്ങളാൽ ആവൃതമായി ശോഭിക്കുന്നു. അവിടെ സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന പുണ്യഹ്രദം ഉണ്ട്—അത് ബൃഹസ്പതിയുടെ വനമാണ്. അതുപോലെ പിഞ്ചരവും ഗൗരവും പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിൽ അനേകം നൂറ് യോജന നീളമുള്ള ഒരു സരോ-ദ്രോണി ഉണ്ട്; കുമുദപദ്മങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും മഹാഭ്രമരങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നതുമാണ്.

Verse 9

तत्र च भगवतो विष्णोः परमेश्वरस्यायतनम् । तथा च शुक्लपाण्डुरयोऽपि महागिर्योरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो नवत्यायत एकः शिलोद्देशो वृक्षविवर्जितः । तत्र निष्पङ्का दीर्घिका सवृक्षा च स्थलपद्मिनी अनेकजातीयैश्च पद्मैः शोभिता । तस्याश्च मध्ये पञ्चयोजनप्रमाणो महान्यग्रोधवृक्षः । तस्मिंश्चन्द्रशेखरोमापतिर्नीलवासाश्च देवो निवसति यक्षादिभिरीड्यमानः । सहस्रशिखरस्य गिरेः कुमुदस्य चान्तरे पञ्चाशद्योजनायामं विंशद्योजनविस्तृतमिक्षुक्षेपोच्चशिखरमनेकपक्षिसेवितम् । अनेकवृक्षफलैर्मधुरस्त्रवैरुपशोभितम् । तत्र चेन्द्रस्य महानाश्रमो दिव्याभिप्रायनिर्मितः । तथा च शङ्खकूटऋषभयोर्मध्ये पुरुषस्थलीरम्या । अनेकगुणानेकयोजनायता बिल्वप्रमाणैः कङ्कोलकैः सुगन्धिभिरुपेता । तत्र पुरुषकरसोन्मत्ता नागाद्याः प्रतिवसन्ति ॥९॥

അവിടെ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ആയതനവും ഉണ്ട്. കൂടാതെ ശുക്ലവും പാണ്ഡുരവും എന്ന മഹാഗിരികൾക്കിടയിൽ മുപ്പത് യോജന വീതിയും തൊണ്ണൂറ് യോജന നീളവും ഉള്ള, വൃക്ഷരഹിതമായ ഒരു ശിലാപ്രദേശം ഉണ്ട്. അവിടെ ചെളിയില്ലാത്ത ഒരു ദീർഘിക (ദീർഘ ജലാശയം) ഉണ്ട്; കൂടാതെ നിലത്തുള്ള ഒരു പദ്മിനിയും ഉണ്ട്, പലവിധ പദ്മങ്ങളാൽ ശോഭിതം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അഞ്ചു യോജന അളവുള്ള മഹാന്യഗ്രോധ (ആൽ) വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ നീലവസ്ത്രധാരിയായ, ഉമാപതിയായ ചന്ദ്രശേഖര ദേവൻ യക്ഷാദികളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട് വസിക്കുന്നു. സഹസ്രശിഖരവും കുമുദവും ഇടയിൽ അമ്പത് യോജന നീളവും ഇരുപത് യോജന വീതിയും ഉള്ള, ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള പ്രദേശമുണ്ട്; അനേകം പക്ഷികൾ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പല വൃക്ഷഫലങ്ങളും മധുരരസധാരകളും കൊണ്ട് അത് അലങ്കൃതമാണ്. അവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ മഹാശ്രമം ദിവ്യസങ്കൽപ്പത്തിൽ നിർമ്മിതമാണ്. കൂടാതെ ശംഖകൂടവും ഋഷഭവും ഇടയിൽ രമ്യമായ പുരുഷസ്ഥലി ഉണ്ട്—അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, അനേകം യോജന വ്യാപ്തം, ബില്വസമാന വലിപ്പമുള്ള സുഗന്ധ കങ്കോല വൃക്ഷങ്ങളാൽ യുക്തം; അവിടെ പുരുഷസ്പർശത്തിൽ ഉന്മത്തരായ നാഗാദികൾ വസിക്കുന്നു.

Verse 10

तथा कपिञ्जलनागशैलयोरन्तरे द्विशतयोजनमायामविस्तीर्णा शतयोजनस्थली नानावनविभूषिता द्राक्षाखर्जूरखण्डैरुपेता अनेकवृक्षवल्लीभिरनेकैश्च सरोभिरुपेता सा स्थली । तथा च पुष्करमहामेघयोरन्तरे षष्टियोजनविस्तीर्णा शतायामा पाणितलप्रख्या महती स्थली वृक्षवीरुधविवर्जिता । तस्याश्च पार्श्वे चत्वारि महावनानि सरांसि चानेकयोजनानाम् । दश पञ्च सप्त तथाष्टौ त्रिंशद्विंशति योजनानां स्थल्यो द्रोण्यश्च । तत्र काश्चिन्महाघोराः पर्वतक्षयाः ॥१०॥

അതുപോലെ കപിഞ്ചലയും നാഗയും എന്ന പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇരുനൂറ് യോജന നീളവും നൂറ് യോജന വീതിയും ഉള്ള ഒരു സ്ഥലി ഉണ്ട്; നാനാവനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, ദ്രാക്ഷയും ഖർജൂരവും ഉള്ള തോട്ടങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, അനേകം വൃക്ഷ-വള്ളികളും പല സരോവരങ്ങളും കൊണ്ട് പൂർണ്ണം. കൂടാതെ പുഷ്കരവും മഹാമേഘവും ഇടയിൽ അറുപത് യോജന വീതിയും നൂറ് യോജന നീളവും ഉള്ള, കൈത്തളിരുപോലെ സമതലമെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഒരു മഹത്തായ സമതലം ഉണ്ട്; അത് വൃക്ഷ-വീരുധരഹിതം. അതിന്റെ സമീപത്ത് നാല് മഹാവനങ്ങളും അനേകം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള സരോവരങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടെ പത്ത്, അഞ്ച്, ഏഴ്, എട്ട്, കൂടാതെ മുപ്പത്, ഇരുപത് യോജന അളവുള്ള സ്ഥലിയുകളും ദ്രോണികളും ഉണ്ട്. ആ പ്രദേശത്ത് ചില അത്യന്തം ഭീകരമായ പർവ്വത-ക്ഷയങ്ങൾ (ഭയാനക കുഴികൾ/താഴ്വരകൾ) കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 11

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു മഹാശിഖരം ഉണ്ട്—ദൈർഘ്യം ശതയോജനവും വീതി ത്രിംശദ്യോജനവും—നാനാധാതുക്കളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചത്. അതിന്റെ മുകളിൽ രത്നപ്രാകാര-തോരണങ്ങളോടുകൂടിയ മഹത്തായ രാജവീഥിയുണ്ട്; അവിടെയാണ് വിദ്യാധരരുടെ മഹാനഗരം. അവിടെ പുലോമാ എന്ന വിദ്യാധരരാജാവ് ശതസഹസ്ര പരിവാരത്തോടുകൂടെ വസിക്കുന്നു. കൂടാതെ വിഖാഖ പർവതരാജനും ശ്വേത പർവതവും തമ്മിൽ ഒരു സരോവരം ഉണ്ട്. അതിന്റെ കിഴക്കൻ തീരത്ത് മഹാ ആമ്രവനം; സ്വർണ്ണസദൃശ ദീപ്തിയുള്ള, അതിസുഗന്ധമുള്ള, മഹാകുംഭമാത്ര ഫലങ്ങളാൽ എല്ലാടവും നിറഞ്ഞത്. ദേവ-ഗന്ധർവാദികളും അവിടെ വസിക്കുന്നു।

Verse 12

സുമുല അചലേന്ദ്രനും വസുധാര പർവതവും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ത്രിംശദ്യോജന വീതിയും പഞ്ചാശദ്യോജന ദൈർഘ്യവും ഉള്ളതാണ്।

Verse 13

ആ സ്ഥലത്തിന് ‘ബില്വസ്ഥലി’ എന്നു പേരാണ്. അവിടെയുള്ള ഫലങ്ങൾ വിദ്രുമം (പവിഴം) പോലെയുള്ള ചുവപ്പാണ്; അവ വീഴുമ്പോൾ നിലത്തിലെ മണ്ണ് നനയുന്നു. ബില്വഫലം ഭക്ഷിക്കുന്ന സുഗുഹ്യകാദികൾ ആ സ്ഥലത്തെ സേവിക്കുന്നു. പിന്നെ വസുധാരയും രത്നധാരയും തമ്മിൽ ത്രിംശദ്യോജന വീതിയും ശതയോജന ദൈർഘ്യവും ഉള്ള സുഗന്ധ കിംശുകവനം ഉണ്ട്; അത് സദാ പുഷ്പിതം; അതിന്റെ സുഗന്ധം മൂലം ശതയോജന ദൂരത്തോളം വായു പരിമളിക്കുന്നു. അവിടെ സിദ്ധർ വസിക്കുന്നു; ജലസമ്പത്തും ഉണ്ട്।

Verse 14

അവിടെ ആദിത്യദേവന്റെ മഹത്തായ ആയതനം (ആലയം) ഉണ്ട്. ഓരോ മാസത്തിന്റെ സമാസകാലത്ത് (സന്ധിക്ഷണത്തിൽ) ഭഗവാൻ പ്രജാപതി സൂര്യൻ അവതരിക്കുന്നു. കാലജനകനായ ആ ദേവനെ ദേവാദികൾ നമസ്കരിക്കുന്നു. കൂടാതെ പഞ്ചകൂടവും കൈലാസവും തമ്മിൽ ഒരു ഭൂഭാഗമുണ്ട്—ദൈർഘ്യം സഹസ്രയോജനവും വീതി ശതയോജനവും—ഹംസപോലെ പാണ്ഡുരം, ക്ഷുദ്രസത്ത്വങ്ങൾക്ക് അനാധൃഷ്യം, ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ സ്വർഗ്ഗസോപാനംപോലെ തോന്നുന്നതു।

Verse 15

ഇപ്പോൾ പാശ്ചിമദിക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പർവ്വത-ദ്രോണികളുടെ വിവരണം പറയുന്നു. സുപാർശ്വവും ശിഖിയും എന്ന ശൈലങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ ചുറ്റും നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഒരു ഭൂ-ശിലാതലം ഉണ്ട്; അത് നിത്യവും തപ്തവും സ്പർശിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമാണ്. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മുപ്പതു യോജന വിസ്തീർണ്ണമുള്ള അഗ്നിസ്ഥാനമണ്ഡലം ഉണ്ട്; അവിടെ ഇന്ധനം ഇല്ലാതെയും ഭഗവാൻ സംവർത്തകൻ, ലോകക്ഷയകാരി, സദാ ജ്വലിക്കുന്നു. പിന്നെ കുമുദവും അഞ്ജനവും എന്ന രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠശൈലങ്ങളുടെ ഇടയിൽ നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള അതുലുങ്കസ്ഥലി ഉണ്ട്; അത് സർവ്വസത്ത്വങ്ങൾക്കും അഗമ്യം. പീതവർണ്ണഫലങ്ങളാൽ ആവൃതമായ ആ സ്ഥലി ശോഭിക്കുന്നു. അവിടെ സിദ്ധന്മാർ അനുഗമിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യഹ്രദം ഉണ്ട്; അതിനെ ബൃഹസ്പതിയുടെ വനമെന്നു പറയുന്നു. കൂടാതെ പിഞ്ചരവും ഗൗരവും എന്ന ശൈലങ്ങളുടെ ഇടയിൽ അനേകം നൂറു യോജന നീളമുള്ള ഒരു സരോ-ദ്രോണി ഉണ്ട്; വലിയ കുമുദപുഷ്പങ്ങളും ഭ്രമരങ്ങളുടെ ഗുഞ്ജനവും അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.

Verse 16

അവിടെ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ആയതനം ഉണ്ട്. കൂടാതെ ശുക്ലവും പാണ്ഡുരവും എന്ന രണ്ടു മഹാഗിരികളുടെ ഇടയിൽ മുപ്പതു യോജന വീതിയും തൊണ്ണൂറു യോജന നീളവും ഉള്ള, വൃക്ഷരഹിതമായ ഒരു ശിലാപ്രദേശം ഉണ്ട്. അവിടെ ചെളിയില്ലാത്ത ഒരു ദീർഘികയും (ദീർഘ ജലാശയം) വൃക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയ സ്ഥലപ്പദ്മിനിയും ഉണ്ട്; പലജാതി പദ്മങ്ങളാൽ അത് ശോഭിക്കുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യേ അഞ്ചു യോജന പരിമാണമുള്ള ഒരു മഹാന്യഗ്രോധവൃക്ഷം ഉണ്ട്. അതിൽ ചന്ദ്രശേഖരൻ, ഉമാപതി, നീലവസ്ത്രധാരി ദേവൻ വസിക്കുന്നു; യക്ഷാദികൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു. സഹസ്രശിഖരമായ കുമുദപർവ്വതാന്തരത്തിൽ അമ്പതു യോജന നീളവും ഇരുപതു യോജന വീതിയും ഉള്ള ഉയർന്ന ശിഖരപ്രദേശം ഉണ്ട്; അനേകം പക്ഷികൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു; പല വൃക്ഷഫലങ്ങളും മധുരരസധാരകളും അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു. അവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്തായ ആശ്രമം ഉണ്ട്; ദിവ്യാഭിപ്രായത്താൽ നിർമ്മിതം. കൂടാതെ ശംഖകൂടവും ഋഷഭവും എന്ന പർവ്വതങ്ങളുടെ ഇടയിൽ രമ്യമായ പുരുഷസ്ഥലി ഉണ്ട്; അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും അനേകം യോജന നീളമുള്ളതും, ബില്വപ്രമാണമുള്ള സുഗന്ധ കങ്കോലഫലങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമാണ്. അവിടെ പുരുഷന്റെ കരസ്പർശം മൂലം ഉന്മത്തരാകുന്ന നാഗാദികൾ വസിക്കുന്നു.

Verse 17

അതുപോലെ കപിഞ്ചലയും നാഗശൈലവും തമ്മിൽ ഇരുനൂറു യോജന നീളവും വീതിയും ഉള്ള, നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഒരു സ്ഥലി ഉണ്ട്; അത് നാനാവനങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, ദ്രാക്ഷാ-ഖർജൂരാദി ഖണ്ഡങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, അനേകം വൃക്ഷവല്ലികളും അനേകം സരോവരങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമാണ്. കൂടാതെ പുഷ്കരവും മഹാമേഘവും എന്ന പർവ്വതങ്ങളുടെ ഇടയിൽ അറുപതു യോജന വീതിയും നൂറു യോജന നീളവും ഉള്ള, കൈത്തളത്തെപ്പോലെ സമതലമായ ഒരു മഹത്തായ സ്ഥലി ഉണ്ട്; അത് വൃക്ഷവും വീരുധവും ഇല്ലാത്തത്. അതിന്റെ സമീപത്ത് നാല് മഹാവനങ്ങളും അനേകം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള സരോവരങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടെ പത്ത്, അഞ്ച്, ഏഴ്, എട്ട്, മുപ്പത്, ഇരുപത് യോജന അളവുള്ള പല സ്ഥലിയുകളും ദ്രോണികളും ഉണ്ട്. അവിടെ ചിലിടങ്ങളിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ പർവ്വതക്ഷയങ്ങൾ (പർവ്വതധ്വംസങ്ങൾ) സംഭവിക്കുന്നു.