Adhyaya 216: The Sacred Account of Gokarṇa, Śṛṅgeśvara, and Related Tīrthas

Verse 1

अथ गोकर्णशृङ्गेश्वरादिमाहात्म्यम् ॥ ब्रह्मोवाच ॥ तस्मात्स्थानादपक्रान्ते त्र्यम्बके मृगरूपिणि ॥ अन्योन्यं मन्त्रयित्वा तु मया सह सुरोत्तमाः ॥

ഇപ്പോൾ ഗോകർണ്ണ-ശൃംഗേശ്വരാദി സ്ഥലങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം ആരംഭിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മൃഗരൂപം ധരിച്ച ത്ര്യമ്പകൻ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവോത്തമർ എനിക്കൊപ്പം പരസ്പരം ആലോചിച്ചു.

Verse 2

त्रिधाविभक्तं तच्छृङ्गं पृथक्पृथगवस्थितम् ॥ सम्यक्स्थापयितुं देवा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

ആ ശൃംഗം മൂന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട് വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ വേർവേറായി നിലകൊണ്ടു. ദേവന്മാർ ശാസ്ത്രസമ്മതമായ വിധിദൃഷ്ട കർമംകൊണ്ട് അതിനെ യഥാവിധി സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 3

स्थापितं देवि नीत्वा वै शृङ्गाग्रं वज्रपाणिना ॥ मया तत्रैव तन्मध्यं स्थापितं विधिवत्प्रभोः ॥

ദേവീ, വജ്രപാണിയാൽ ശൃംഗത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം അവിടെ കൊണ്ടുപോയി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഞാൻ അതേ സ്ഥലത്ത് അതിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗം പ്രഭുവിന്നായി വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 4

देवैर्देवर्षिभिश्चैव सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ गोकर्ण इति विख्यातिः कृता वैशेषिकी वरा ॥

ദേവന്മാർ, ദേവർഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, അതുപോലെ ബ്രഹ്മർഷിമാർ—ഇവരാൽ ഒരു വിശിഷ്ടവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഖ്യാതി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു: ‘(ഇത്) ഗോകർണം’ എന്ന്.

Verse 5

विष्णुना देवतीर्थेन तन्मूलं स्थापितं ततः ॥ तस्य शृङ्गेश्वर इति नाम तत्राभवन्महत् ॥

അതിനുശേഷം വിഷ്ണു ദേവതീർത്ഥത്തോടൊപ്പം അതിന്റെ മൂലാധാരം സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ അതിന് ‘ശൃംഗേശ്വര’ എന്ന മഹത്തായ നാമം പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 6

गोकर्ण आत्मलिङ्ग तत्र तत्रैव भगवान्स्तस्मिन्शृङ्गे त्रिधा स्थिते ॥ सान्निध्यं कल्पयामास भागेनैकेन चोन्मना ॥

ഗോകർണത്തിൽ ആത്മലിംഗരൂപനായ ഭഗവാൻ—ആ ശൃംഗം ത്രിധാ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ—തന്റെ ഒരു അംശംകൊണ്ട്, ഉന്മനസ്സോടെ, അവിടവിടെയായി സാന്നിധ്യം ക്രമീകരിച്ചു.

Verse 7

शतं तेन तु भागानामात्मनो निहितं मृगे ॥ तस्माद्द्विकं तु भागानां शृङ्गाणां त्रितये न्यधात् ॥

ആ കര്‍മത്താല്‍ അവന്‍ തന്റെ തന്നെ നൂറു ഭാഗങ്ങള്‍ ആ മൃഗത്തില്‍ നിക്ഷേപിച്ചു. പിന്നെ അവയില്‍നിന്ന് രണ്ടു ഭാഗങ്ങള്‍ ശൃംഗത്രയത്തില്‍ നിയോഗിച്ചു॥

Verse 8

मार्गेण तच्छरीरेण निर्ययौ भगवान्विभुः ॥ शैशिरस्य गिरेः पादं प्रपेदे स्वयमात्मनः ॥

സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ അതേ ശരീരത്തോടെ വഴിയിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു, സ്വയം ശൈശിരപർവ്വതത്തിന്റെ പാദഭാഗത്തെത്തി॥

Verse 9

शतसङ्ख्या स्मृता व्युष्टिस्तस्मिञ्छैलेश्वरे विभोः ॥ त्रिधा विभक्ते शृङ्गेऽस्मिन्नेकाग्रगतिनिप्रभोः ॥

ആ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവിന്റെ ശൈലേശ്വരത്തിൽ ‘വ്യുഷ്ടി’യെ ശതസംഖ്യയായി സ്മരിക്കുന്നു. ത്രിധാ വിഭക്തമായ ഈ ശൃംഗത്തിൽ ഏകാഗ്രഗതിയുള്ള ദീപ്തിമാൻ പ്രഭു (വിളങ്ങുന്നു)॥

Verse 10

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धयक्षमहोरगाः ॥ श्लेष्मातकवनं कृत्स्नं सर्वतः परिमण्डलम् ॥

ദേവന്മാർ, ദാനവർ, ഗന്ധർവർ, സിദ്ധർ, യക്ഷർ, മഹോരഗങ്ങൾ—എല്ലാവരും (അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു); മുഴുവൻ ശ്ലേഷ്മാതകവനം എല്ലാടവും വലയമായി ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു॥

Verse 11

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य प्रदक्षिण्यं च चक्रतुः ॥ फलान्निर्दिश्य तीर्थानां तथा क्षेत्रफलṃ महत्

തീർത്ഥയാത്രയെ മുൻനിർത്തി അവർ ഇരുവരും പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു; തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുകയും, അതുപോലെ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹത്തായ പുണ്യഫലവും പ്രസ്താവിക്കുകയും ചെയ്തു॥

Verse 12

यथास्थानानि ते तस्मान्निवृत्ताश्च सुरादयः ॥ एवं तस्मान्निवृत्तेषु दैवतेषु तदा ततः

ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും തത്തത്തായ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. ഇങ്ങനെ ദേവതകൾ പിന്മാറിയപ്പോൾ, തുടർന്ന് അടുത്ത സംഭവം നടന്നു.

Verse 13

पौलस्त्यो रावणो नाम भ्रातृभिः सह राक्षसैः ॥ आगम्योग्रेण तपसा देवमाराधयद्विभुम्

പൗലസ്ത്യ വംശജനായ ‘രാവണൻ’ എന്ന രാക്ഷസൻ സഹോദരന്മാരോടും രാക്ഷസസമൂഹത്തോടും കൂടി അവിടെ എത്തി. ഉഗ്രതപസ്സിലൂടെ ആ മഹാവിഭുവായ ദേവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 14

शुश्रूषया च परया गोकर्णेश्वरमव्ययम् ॥ यदा तु तस्य तुष्टो वै वरदः शंकरः स्वयम्

പരമമായ ശുശ്രൂഷാഭാവത്തോടെ അവൻ അവ്യയനായ ഗോകർണേശ്വരനെ സേവിച്ചു ഉപാസിച്ചു. സ്വയം വരദാതാവായ ശങ്കരൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായപ്പോൾ,

Verse 15

तदा त्रैलोक्यविजयं वरं वव्रे स राक्षसः ॥ प्रसादात्तस्य तत्सर्वं वाञ्छितं मनसा हि यत्

അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ വരമായി ത്രൈലോക്യവിജയം അപേക്ഷിച്ചു. ആ ദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം ലഭിച്ചു.

Verse 16

अवाप्य च दशग्रीवस्तदिष्टं परमेश्वरात् ॥ त्रैलोक्यविजयायाशु तत्क्षणादेव निर्ययौ

പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് ആ വരം ലഭിച്ച ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) ത്രൈലോക്യവിജയത്തിനായി അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 17

त्रैलोक्यं स विनिर्जित्य शक्रं च त्रिदशाधिपम् ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

അവൻ ത്രൈലോക്യം ജയിച്ച്, ത്രിദശാധിപനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെയും പിടിച്ചെടുത്തു; അവനെ വേരോടെ പിഴുത്, പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനോടുകൂടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 18

शृङ्गाग्रं यत्पुरा नीत्वा स्थापितं वज्रपाणिना ॥ तदुत्पाट्यानयामास पुत्रेणेन्द्रजिता सह

മുമ്പ് വജ്രപാണി (ഇന്ദ്രൻ) കൊണ്ടുപോയി സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ആ ശൃംഗശിഖരം അവൻ വേരോടെ പിഴുത്, പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനോടുകൂടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 19

न शशाक यदा रक्षस्तदुत्पाटयितुं बलात् ॥ वज्रकल्पं समुत्सृज्य तदा लङ्कां विनिर्ययौ

ആ രാക്ഷസന് ബലപ്രയോഗത്തോടെ അതിനെ പിഴുതെടുക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, വജ്രസദൃശമായ ഒരു പ്രഹാരം/അസ്ത്രം വിട്ട് അവൻ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 20

स तु दक्षिणगोकर्णो विज्ञेयस्ते महामते ॥ स्वयं प्रतिष्ठितस्तत्र स्वयं भूतपतिः शिवः

ഹേ മഹാമതേ, അതേ സ്ഥലം ‘ദക്ഷിണ-ഗോകർണം’ എന്നു നീ അറിയണം; അവിടെ ഭൂതപതി ശിവൻ സ്വയം പ്രതിഷ്ഠിതനായി, സ്വയംപ്രകാശമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 21

एतत्ते कथितं सर्वं मया विस्तरतो मुने ॥ यथावदुत्तरस्तस्य गोकर्णस्य महात्मनः ॥

ഹേ മുനേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു; ആ മഹാത്മാവായ ഗോകർണനെ സംബന്ധിച്ച തുടർവിവരണവും യഥാവിധി അവതരിപ്പിച്ചു.

Verse 22

दक्षिणस्य च विप्रर्षे तथा शृङ्गेश्वरस्य च ॥ शैलेश्वरस्य च विभो स्थित्युत्पत्तिर्यथाक्रमम् ॥

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മർഷേ, ഹേ വിഭോ—ദക്ഷിണ, ശൃംഗേശ്വര, ശൈലേശ്വര എന്നീ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാപനംയും ഉദ്ഭവവും യഥാക്രമം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.

Verse 23

व्यु ष्टिः क्षेत्रस्य महती तीर्थानां च समुद्भवः ॥ प्रोक्तं सर्वं मया वत्स किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ഹേ വത്സാ, ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്തായ പ്രകാശവും ഇവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി നീ എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 24

ततः सुरासुरगुरुर्देवं भूतमहेश्वरम् ॥ तपसोऽग्रेण संसेव्य वव्रिरे विविधान्वरान् ॥

അതിനുശേഷം ദേവാസുരഗുരു, പരമതപസ്സിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയാൽ ഭൂതമഹേശ്വര ദേവനെ സേവിച്ച്, വിവിധ വരങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 25

तद्यावद्रावणः स्थाप्य मुहूर्त्तमुदधेस् तटे ॥ संध्यामुपासते तत्र लग्नस्तावदसौ भुवि ॥

രാവണൻ അതിനെ സമുദ്രതീരത്ത് ഒരു മുഹൂർത്തം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്തിരുന്നത്രയും കാലം, അത് ഭൂമിയിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.