Adhyaya 163: The Greatness of Kapila-Varāha: The Efficacy of Vaikuṇṭha Tīrtha and the Installation History of the Varāha Image

Verse 1

अथ कपिलवराहमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥

ഇപ്പോൾ ‘കപില–വരാഹ മഹാത്മ്യം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ വസുന്ധരേ, ഞാൻ വീണ്ടും മറ്റൊരു വൃത്താന്തം പറയും; കേൾക്കുക— വൈകുണ്ഠതീർത്ഥം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടായ പുരാതന കഥ.”

Verse 2

मिथिलायां पुरी रम्या जनकेन च पालिता ॥ मिथिलावासिनो लोकास्तीर्थयात्रां समागताः ॥

മിഥിലയിൽ ജനകൻ ഭരിച്ച ഒരു മനോഹര നഗരി ഉണ്ടായിരുന്നു. മിഥിലാവാസികൾ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി ഒന്നിച്ചുകൂടി.

Verse 3

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चापि वसुन्धरे ॥ स्नात्वा सौकरवे तीर्थे आयाता मधुरां पुरीम् ॥

ഹേ വസുന്ധരേ, ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവരും— സൌകരവ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മധുരാ നഗരിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 4

तेषां च भक्तिरुत्पन्ना मथुरां प्रति सुन्दरी ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य सर्वे ते मनुजाः स्थिताः ॥

ഹേ സുന്ദരീ, അവരിൽ എല്ലാവർക്കും മഥുരയോടു ഭക്തി ഉദിച്ചു. വൈകുണ്ഠതീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് ആ മനുഷ്യർ എല്ലാവരും അവിടെ തന്നെ താമസിച്ചു.

Verse 5

तेषां तु ब्राह्मणः कश्चिद्ब्रह्महत्यासु चिह्नितः ॥ रुधिरस्य हि धारा च स्रवन्ती तस्य हस्ततः ॥

അവരിൽ ഒരാൾ ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപചിഹ്നം ധരിച്ചവനായിരുന്നു; അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് രക്തധാര തീർച്ചയായും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 6

प्रत्यक्षा दृश्यते सर्वैर्ब्रह्महत्यास्वरूपिणी ॥ सर्वतीर्थप्लुतस्यापि ब्राह्मणस्य हि सा तदा ॥

എല്ലാവർക്കും പ്രത്യക്ഷമായി ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ സ്വരൂപം കാണപ്പെട്ടു; സർവതീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനിലും അപ്പോൾ അത് നിലനിന്നിരുന്നു.

Verse 7

न गता पूर्वमेवासीद्वैकुण्ठे स्नानमाचरत् ॥ न सा वै दृश्यते धारा ततस्ते विस्मयंगताः ॥

മുമ്പ് അത് നീങ്ങിയിരുന്നില്ല; എന്നാൽ വൈകുണ്ഠത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ ആ രക്തധാര കാണാതായി. അപ്പോൾ അവർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 8

किमेतत्किमिति प्राहुर्धारा प्रति वसुन्धरे ॥ देवो ब्राह्मणरूपेण लोकान्सर्वान् हि पृच्छति ॥

‘ഇത് എന്ത്, എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ?’ എന്ന്—ഹേ വസുന്ധരേ—അവർ ആ ധാരയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു. ദേവൻ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ സർവ്വജനങ്ങളോടും ചോദിക്കുന്നു.

Verse 9

केन कारणदोषेण धारा त्यक्त्वा गता द्विजम् ॥ तत्सर्वं कथयामासुर्ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् ॥

‘ഏത് കാരണദോഷം മൂലം ധാര ആ ദ്വിജനെ വിട്ടുപോയി?’ എന്ന് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവർ ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ആചരണവും പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 10

इत्युक्तस्तैर्देवदेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ एष प्रभावस्तीर्थस्य वैकुण्ठस्य वसुन्धरे ॥

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദേവൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ഹേ വസുന്ധരേ! വൈകുണ്ഠതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ ഇത്തരമാണ്.

Verse 11

वैकुण्ठतीर्थे यः स्नाति मुच्यते सर्वपातकैः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

വൈകുണ്ഠതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു. സർവ്വപാപവിമുക്തനായി അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 12

सूत उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि असिकुण्डेऽतिपुण्यदे ॥ नाम्ना गन्धर्वकुण्डं तु तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അതിപുണ്യദായകമായ അസികുണ്ഡേ! ഞാൻ വീണ്ടും മറ്റൊന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ‘ഗന്ധർവകുണ്ഡം’ എന്ന നാമമുള്ളത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉത്തമമായ തീർത്ഥമാണ്.

Verse 13

तत्र स्नातो नरो देवि गन्धर्वैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ഹേ ദേവീ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു. അവിടെ പ്രാണൻ വിട്ടവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 14

विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ इदं पद्मं महाभागे सर्वेषां मुक्तिदायि च

ഇരുപത് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള മഥുരാ പ്രദേശം എന്റെ പവിത്ര മണ്ഡലമാണ്. ഹേ മഹാഭാഗേ! ഈ ‘പദ്മം’ (ക്ഷേത്രവിന്യാസം) എല്ലാവർക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 15

कर्णिकायां स्थितो देवि केशवः क्लेशनाशनः ॥ कर्णिकायां मृताः ये तु तेऽमराः मुक्तिभागिनः

ഹേ ദേവി, പദ്മത്തിന്റെ കർണികയിൽ ക്ലേശനാശകനായ കേശവൻ വസിക്കുന്നു. ആ കർണികയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർ അമരരായി മോക്ഷഭാഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

तत्र मध्ये मृताः ये तु तेषां मुक्तिर्वसुन्धरे ॥ पश्चिमेन हरिं देवं गोवर्धननिवासिनम्

ഹേ വസുന്ധരേ, ആ പ്രദേശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് ഗോവർധനനിവാസിയായ ദേവ ഹരിയെ ദർശിക്കാം.

Verse 17

दृष्ट्वा तं देवदेवेशं किं मनः परितप्यते ॥ उत्तरेण तु गोविन्दं दृष्ट्वा देवं परं शुभम्

ദേവദേവേശനെ ദർശിച്ചാൽ മനസ്സ് എന്തിന് വ്യസനിക്കണം? പിന്നെ വടക്കോട്ട് പരമശുഭനായ ദേവൻ ഗോവിന്ദനെ ദർശിക്കാം.

Verse 18

नासौ पतति संसारे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ विश्रान्तिसंज्ञके देवं पूर्वपत्रे व्यवस्थितम्

അവൻ മഹാപ്രളയം വരെയും സംസാരത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല. ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന നാമമുള്ള സ്ഥലത്ത്, കിഴക്കൻ ദളത്തിൽ ദേവൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 19

महाकायां सुरूपां च केशवाकारसन्निभाम् ॥ तां दृष्ट्वा मनुजो देवि ब्रह्मणा सह मोदते

അത്/അവൾ മഹാകായവും സുന്ദരരൂപവും ഉള്ളത്, കേശവന്റെ ആകാരസദൃശം. ഹേ ദേവി, അതിനെ ദർശിച്ച മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 20

कृते युगे तु राजासीन्मान्धाता नाम नामतः ॥ तेनाहं तोषितो देवि भक्तियुक्तेन चेतसा

കൃതയുഗത്തിൽ മാൻധാതാ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. ദേവീ, ഭക്തിയുക്തമായ ചിത്തത്തോടെ അവൻ എന്നെ പ്രസന്നനാക്കി.

Verse 21

तस्य तुष्टेन हि मया प्रतिमेयं समर्पिता ॥ तेनैयं पूजिता नित्यमात्ममुक्तिमभीप्सता

അവനിൽ പ്രസന്നനായ ഞാൻ ഈ പൂജ്യ പ്രതിമ സമർപ്പിച്ചു. സ്വമുക്തി ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ഇതിനെ നിത്യവും ആരാധിച്ചു.

Verse 22

यदा तु मथुरां प्राप्य लवणोऽयं निपातितः ॥ तदैव प्रतिमा दिव्या मथुरायां व्यवस्थिताः

മഥുരയിൽ എത്തി ഈ ലവണൻ വീണപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് ദിവ്യ പ്രതിമ മഥുരയിൽ സ്ഥാപിതമായി.

Verse 23

पुण्येयं प्रतिमा दिव्या तैजसी दिव्यरूपिणी ॥ कपिलो नाम विप्रर्षिर्मम भक्तिपरायणः

ഈ പ്രതിമ പുണ്യപ്രദമാണ്—ദിവ്യവും തേജോമയവും ദിവ്യരൂപിണിയും. കപിലൻ എന്നൊരു വിപ്രർഷി എന്റെ ഭക്തിയിൽ പൂർണ്ണപരായണനാണ്.

Verse 24

मनसा निर्मिता तेन वाराही प्रतिमा शुभा ॥ कपिलो ध्यायते नित्यं अर्चति स्म दिने दिने ॥

അവൻ മനസ്സിൽ ശുഭമായ വാരാഹീ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചു. കപിലൻ നിത്യവും ധ്യാനിക്കുകയും ദിനംപ്രതി ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 25

इन्द्रेणाराधितो देवि कपिलो मुनिसत्तमः ॥ तस्य प्रीतो ददौ देवं वराहं दिव्यरूपिणम् ॥

ഹേ ദേവി, ഇന്ദ്രന്റെ ആരാധനയാൽ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ കപിലൻ പ്രസന്നനായി, ദിവ്യരൂപധാരിയായ ഭഗവാൻ വരാഹനെ ദാനമായി നൽകി।

Verse 26

देवे लब्धे वरारोहॆ शक्रो हर्षसमन्वितः ॥ ध्यायति स्म सदा देवं पूजां कृत्वा हि भक्तितः ॥

ഹേ വരാരോഹേ, ദേവനെ ലഭിച്ച ശേഷം ശക്രൻ ആനന്ദസമന്വിതനായി; ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്ത് സദാ ആ ദേവനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 27

इन्द्रेण तु तदा प्राप्तं दिव्यं ज्ञानमनुत्तमम् ॥ ततः कालेन महता रावणो नाम राक्षसः ॥

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അതുല്യമായ ദിവ്യജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ‘രാവണൻ’ എന്നൊരു രാക്ഷസൻ ഉദിച്ചു।

Verse 28

रावणेन जिता देवाः शक्रश्चैव महाबलः ॥ बद्ध्वा चेन्द्रं महाबाहुं शक्रस्य भवनं गतः ॥

രാവണൻ ദേവന്മാരെ ജയിച്ചു, മഹാബലനായ ശക്രനെയും; ഇന്ദ്രനെ ബന്ധിച്ച് ആ മഹാബാഹു ശക്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 29

प्रविश्य रावणस्तत्र गृहे रत्नविभूषिते ॥ दृष्ट्वा कपिलवाराहं शिरसा धरणीं गतः ॥

അവിടെ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച രാവണൻ കപില-വരാഹനെ കണ്ട ഉടൻ തലകുനിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 30

तेन सम्मोहितो देवि रावणो नाम राक्षसः ॥ त्रातुमर्हसि मे देव धरणीधर माधव ॥

ഹേ ദേവീ, അവനാൽ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ മോഹിതനായി. ‘ഹേ ദേവാ, ധരണീധര മാധവാ, എന്നെ രക്ഷിക്കുവാൻ നിങ്ങൾ അർഹൻ’ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 31

दामोदर हृषीकेश हिरण्याक्षविदारण ॥ वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥

ഹേ ദാമോദരാ, ഹൃഷീകേശാ, ഹിരണ്യാക്ഷനെ വിദാരിച്ചവനേ; ഹേ വേദഗർഭാ, നമസ്കാരം. ഹേ വാസുദേവാ, നമസ്കാരം.

Verse 32

निरीक्षितुं न शक्नोमि प्रष्टुं चैव गुणव्रत ॥ देवदेव नमस्तुभ्यं भक्तानामभयप्रद ॥

ഹേ ഗുണവ്രതാ, ഞാൻ നിങ്ങളെ നോക്കുവാനും കഴിയുന്നില്ല, ചോദിക്കുവാനും കഴിയുന്നില്ല. ഹേ ദേവദേവാ, നമസ്കാരം; ഭക്തർക്കു അഭയം നൽകുന്നവനേ.

Verse 33

मम त्वं भक्तिनम्रस्य प्रसादं कुरु सर्वदा ॥ इति स्तुतो रावणेन देवदेवो जगत्पतिः ॥

ഭക്തിയാൽ നമ്രനായ എനിക്കു നിങ്ങൾ എപ്പോഴും പ്രസാദം ചെയ്യണമേ. ഇങ്ങനെ രാവണൻ ദേവദേവനും ജഗത്പതിയുമായവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 34

सौम्यरूपोऽभवद्देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ सन्निधानमनुप्राप्य पुष्पकारोहणोत्सुकः

ലോകനാഥനായ ജനാർദനൻ സൗമ്യരൂപം ധരിച്ചു; സന്നിധിയിൽ എത്തി പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്യാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 35

कूर्मरूप नमस्तेऽस्तु नारायण नमोऽस्तु ते ॥ मस्त्यरूपधरं देवं मधुकैटभनाशिनम्

കൂർമരൂപത്തിൽ നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ നാരായണാ, നിനക്കു നമോ നമഃ. മത്സ്യരൂപധാരി, മധു-കൈടഭനാശകനായ ദേവനേ പ്രണമിക്കുന്നു.

Verse 36

तदुद्धर्त्तुं न शक्नोति रावणो विस्मयङ्गतः ॥ शङ्करेण पुरा सार्द्धं कैलासस्तु मयोद्धृतः

വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങിയ രാവണന് അതിനെ ഉയർത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. മുൻകാലത്ത് ശങ്കരനോടൊപ്പം ഞാനേ കൈലാസപർവ്വതം ഉയർത്തിയിരുന്നു.

Verse 37

अहं त्वां नेतुमिच्छामि पुरीं लङ्कामनुत्तमाम्

ഞാൻ നിന്നെ അതുല്യമായ ലങ്കാപുരിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 38

श्रीवराह उवाच ॥ अवैष्णवोऽसि रक्षस्त्वं कुतो भक्तिस्तवेदृशी ॥ कपिलस्य वचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—“നീ അവൈഷ്ണവനായ രാക്ഷസൻ; നിനക്കു ഇത്തരമൊരു ഭക്തി എങ്ങനെ?” കപിലന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാവണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 39

त्वद्दर्शनात्समुत्पन्ना भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ महात्मस्त्वां नयिष्यामि देवदेव नमोऽस्तु ते

നിന്റെ ദർശനത്തിൽ നിന്നു എന്റെ ഉള്ളിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തി ഉദിച്ചു. ഹേ മഹാത്മാ, ഞാൻ നിന്നെ കൊണ്ടുപോകും; ഹേ ദേവദേവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 40

भक्तिमुद्वहतस्तस्य लघु वेषोऽभवत्तदा ॥ पुष्पके तु समारोप्य देवं त्रैलोक्यविश्रुतम्

അവൻ ഭക്തി വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അപ്പോൾ അവന് ലഘുവായ, ലളിതമായ വേഷം ലഭിച്ചു. ത്രൈലോക്യവിഖ്യാതനായ ദേവനെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 41

आनयामास लङ्कायां स्थापयित्वा स्वके गृहे ॥ तदा स्थितोऽहं लङ्कायां रावणेन प्रपूजितः

അവൻ എന്നെ ലങ്കയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന് തന്റെ വീട്ടിൽ സ്ഥാപിച്ചു. അപ്പോൾ ഞാൻ ലങ്കയിൽ രാവണനാൽ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് നിലകൊണ്ടു.

Verse 42

अयोध्याधिपती रामो हन्तुं राक्षसपुङ्गवम् ॥ गतोऽसौ विक्रमेणैव हत्त्वा राक्षसपुङ्गवम्

അയോധ്യാധിപനായ രാമൻ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെ വധിക്കുവാൻ തന്റെ പരാക്രമം മാത്രമെടുത്ത് പുറപ്പെട്ടു; ചെന്നു ആ രാക്ഷസപ്രമുഖനെ വധിച്ചു.

Verse 43

विभीषणश्च लङ्काया आधिपत्येऽभिषेचितः ॥ विभीषणेन रामस्य सर्वस्वं च निवेदितम्

വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ ആധിപത്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. വിഭീഷണൻ തന്റെ സർവ്വസ്വവും രാമനോട് സമർപ്പിച്ചു.

Verse 44

श्रीराम उवाच ॥ अनेन नास्ति मे कार्यं तव रक्षा विभीषण ॥ देवो मे दीयतां रक्षः शक्रलोकाद्य आगतः ॥

ശ്രീരാമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇതുകൊണ്ട് എനിക്ക് കാര്യമില്ല; വിഭീഷണാ, നിന്റെ രക്ഷ നിനക്കേ ഇരിക്കട്ടെ. ശക്രലോകത്തിൽ നിന്നു വന്ന ആ ദിവ്യരക്ഷകനായ രാക്ഷസനെ എനിക്ക് തരിക.”

Verse 45

अह्न्यहनि पूजामि देवं वाराहरूपिणम् ॥ अयोध्यां चैव नेष्यामि त्वया दत्तं हि राक्षस ॥

ഞാൻ ദിനംപ്രതി വരാഹരൂപിയായ ദേവനെ പൂജിക്കുന്നു. ഹേ രാക്ഷസാ, നീ നൽകിയതും ഞാൻ അയോധ്യയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും.

Verse 46

अयोध्यायां स्थापयित्वा पूजयामास तं तदा ॥ गतं वर्षसहस्रं तु दशोत्तरमतः परम् ॥

അയോധ്യയിൽ അതിനെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം അവൻ അപ്പോൾ അവിടെ തന്നേ പൂജ ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു—അതിനു പുറമേ പത്ത് വർഷവും.

Verse 47

लवणस्य वधार्थं हि शत्रुघ्नं प्रेषयत्तदा ॥ कृतप्रणामः शत्रुघ्नो राघवाय महात्मने ॥

ലവണനെ വധിക്കുവാൻ അവൻ അപ്പോൾ ശത്രുഘ്നനെ അയച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ മഹാത്മാവായ രാഘവനോട് (രാമനോട്) പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 48

चतुरङ्गबलोपेतो जगाम मथुरां प्रति ॥ गत्वा तु राक्षसश्रेष्ठं लवणं रौद्ररूपिणम् ॥

ചതുരംഗ സൈന്യത്തോടുകൂടി അവൻ മഥുരയിലേക്കു പോയി. അവിടെ എത്തി, ഭീകരരൂപനായ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ ലവണനെ നേരിട്ടു.

Verse 49

घातयित्वा तु शत्रुघ्नः प्रविश्य मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणान्स्थापयित्वा तु मया तुल्यान्महौजसः ॥

ലവണനെ വധിച്ച ശേഷം ശത്രുഘ്നൻ മഥുരാ നഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് അവിടെ, എന്നോടു തുല്യമായ മാനമുള്ള, മഹാവീര്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 50

षड्विंशतिसहस्राणि वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ अनृचो माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥

ഇരുപത്താറായിരം പേർ വേദങ്ങളും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അഭ്യസിച്ചവർ ആയിരുന്നു. മഥുരയിൽ ചിലർ ഋഗ്വേദ ഋചകളിൽ പ്രത്യേകതയില്ലാത്തവർ; മറ്റുചിലർ നാലു വേദങ്ങളും അറിയുന്നവർ ആയിരുന്നു.

Verse 51

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजितः ॥ लवणस्य यथावृत्तं कथितं ते वसुन्धरे ॥

ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ, ഒരു കോടി പേരെ ഭോജിപ്പിച്ചതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ വസുന്ധരേ, ലവണന്റെ സംഭവവിവരം നടന്നതുപോലെ നിനക്കു പറഞ്ഞു.

Verse 52

राघवस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥

രാഘവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ, നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വരത്തിന് അർഹനാണെങ്കിൽ…”

Verse 53

दीयतां मम देवोऽयं यदि मे वरदो भवान् ॥ शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥

“നീ എനിക്ക് വരദാതാവാണെങ്കിൽ, ഈ ദേവനെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യുക.” ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാഘവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 54

धन्यास्ते मथुरा लोकाः पश्यन्ति कपिलं सदा ॥ दृष्टः स्पृष्टः तदा ध्यातः स्नापितश्च दिने दिने ॥

കപിലനെ എപ്പോഴും ദർശിക്കുന്ന മഥുരയിലെ ജനങ്ങൾ ധന്യരാണ്. അവനെ കണ്ടും, സ്പർശിച്ചും, ധ്യാനിച്ചും, ദിനംപ്രതി സ്നാനം കഴിപ്പിച്ചും (പുണ്യം സമ്പാദിക്കുന്നു).

Verse 55

अनुलिप्तश्च शत्रुघ्न सर्वपापं व्यपोहति ॥ पूजितः स्नापितो देवो दृष्टो यैस्तु दिने दिने ॥

ഹേ ശത്രുഘ്നാ, അഭ്യംഗം ചെയ്താൽ ആ ദേവൻ സർവ്വപാപവും നീക്കുന്നു. ദിനംപ്രതി ദേവനെ പൂജിച്ച്, സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച്, ദർശിക്കുന്നവർ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 56

सर्वं हरति वै पापं मोक्षं चैव प्रयच्छति ॥ इत्युक्त्वा राघवस्तस्मै देवं प्रादाद्वसुन्धरे ॥

‘ഇത് തീർച്ചയായും സർവ്വപാപം ഹരിക്കുകയും മോക്ഷവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഹേ വസുന്ധരേ, രാഘവൻ അവനു ആ ദേവതയെ നൽകി.

Verse 57

देवमादाय शत्रुघ्नो जगाम मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणं स्थापयित्वा तु आगच्छन्मम सन्निधौ ॥

ദേവതയെ എടുത്തുകൊണ്ട് ശത്രുഘ്നൻ മഥുരാ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 58

तत्र मध्ये तु संस्थाप्य पूजयामास राघवः ॥ अनेन क्रमयोगेन मथुरायां स्थितः प्रभुः ॥

അവിടെ മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച് രാഘവൻ പൂജ ചെയ്തു. ഈ ക്രമാനുസൃതമായ രീതിയാൽ പ്രഭു മഥുരയിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 59

गयायां पिण्डदानेन यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्फलं समवाप्नोति श्वेतं दृष्ट्वा सदा नरः ॥

ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, ജ്യേഷ്ഠ-പുഷ്കരത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും—അതേ ഫലം മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ശ്വേതനെ ദർശിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 60

विश्रान्तिसंज्ञके तद्वद्गोविन्दे च तथा हरौ ॥ केशवे दीर्घविष्णौ च तदेव फलमश्नुते ॥

അതുപോലെ ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന നാമമുള്ള സ്ഥാന/രൂപത്തിലും, ഗോവിന്ദനിലും ഹരിയിലും—കേശവനിലും ദീർഘ-വിഷ്ണുവിലും—അതേ പുണ്യഫലം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 61

उदये मामकं तेजः सदा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ मध्याह्ने मामकं तेजो दीर्घविष्णौ व्यवस्थितम् ॥ केशवे मामकं तेजो दिनभागे चतुर्थके ॥

സൂര്യോദയത്തിൽ എന്റെ തേജസ് എപ്പോഴും ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന (സ്ഥാന/രൂപ)ത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. മധ്യാഹ്നത്തിൽ എന്റെ തേജസ് ദീർഘ-വിഷ്ണുവിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. കേശവനിൽ ദിനത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗത്ത് എന്റെ തേജസ് പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 62

एषा विद्या पुरा देवि नित्यकालं सुगो पिता ॥ भक्ताऽ त्वं मम शिष्या च कथिता ते वसुन्धरे ॥

ഹേ ദേവീ! ഈ വിദ്യ പുരാതനകാലം മുതൽ അറിയപ്പെട്ടതും, എല്ലായ്പ്പോഴും സത്പിതാവാൽ ധരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. നീ ഭക്തയും എന്റെ ശിഷ്യയും ആകയാൽ, ഹേ വസുന്ധരാ, ഇത് നിനക്കു ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 63

लवणस्य वधं श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ वरं वरय शत्रुघ्न यत्ते मनसि रोचते ॥

ലവണന്റെ വധം കേട്ട റാഘവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ശത്രുഘ്നാ! നിന്റെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 64

वैकुण्ठे तु निमग्नोऽयं ब्रह्महत्यागता ततः ॥ विस्मयो नात्र कर्तव्यस्तीर्थस्येदं महत्फलम् ॥

വൈകുണ്ഠ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങിയ ഉടനെ അവനിലെ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം നീങ്ങി. ഇതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല—ഇതാണ് ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്തായ ഫലം.

Verse 65

यं दृष्ट्वा तु नरो याति मुक्तिं नास्त्यत्र संशयः ॥ दक्षिणेन तु मां विद्धि प्रतिमां दिव्यरूपिणीम् ॥

ഇത് ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. കൂടാതെ തെക്കുഭാഗത്ത് എന്റെ ദിവ്യപ്രകാശമുള്ള പ്രതിമയെ അറിയുക.

Verse 66

इन्द्रलोकं गतः सोऽथ स्वर्गं जेतुं महाबलः ॥ शक्रेण सह सङ्गम्य ततो युद्धं प्रवर्तितम् ॥

അപ്പോൾ ആ മഹാബലൻ സ്വർഗ്ഗം ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ കണ്ടുമുട്ടി, തുടർന്ന് യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 67

देव त्वं स्वल्पकायोऽसि नाहमुद्धरणक्षमः ॥ प्रसीद देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते ॥

ഹേ ദേവാ, നീ സ്വൽപകായനാണ്; നിന്നെ ഉയർത്താൻ എനിക്ക് കഴിവില്ല. പ്രസന്നനാകണമേ, ദേവദേവേശാ, സുരനാഥാ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 68

ततः समर्पयामास कपिलं दिव्यरूपिणम् ॥ पुष्पके तु समारोप्य नीतवान्नगरीं प्रति ॥

അതിനുശേഷം അവൻ ദിവ്യരൂപനായ കപിലനെ സമർപ്പിച്ചു. പുഷ്പകത്തിൽ കയറ്റി അവനെ നഗരിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 69

नय शत्रुघ्न देवं त्वं दिव्यं वाराहरूपिणम् ॥ धन्याऽसौ मण्डली लोके धन्या सा मथुरा पुरी ॥

ഹേ ശത്രുഘ്നാ, വരാഹരൂപമുള്ള ഈ ദിവ്യ ദേവനെ നീ നയിക്കൂ. ലോകത്തിൽ ആ പ്രദേശം ധന്യം; ആ മഥുരാപുരിയും ധന്യം.