Adhyaya 160: The Prescribed Emergence and Procedure of the Mathurā Circumambulation (Parikramā)

Verse 1

अथ मथुरापरिक्रमप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अष्टम्यां मथुरां प्राप्य कार्त्तिकस्यासिते नरः ॥ स्नात्वा विश्रान्तितीर्थे तु पितृदेवार्चने रतः।

ഇപ്പോൾ മഥുരാ-പരിക്രമയുടെ പ്രാദുർഭാവം (വിവരണം). ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കാർത്തിക മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ മഥുരയിൽ എത്തി, വിശ്രാന്തി തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, മനുഷ്യൻ പിതൃ-ദേവാര്ചനയിൽ നിരതനായിരിക്കണം।

Verse 2

विश्रान्तिदर्शनं कृत्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ प्रदक्षिणायाः सम्यग्वै फलमाप्नोति मानवः।

വിശ്രാന്തി ദർശനം നടത്തി, ദീർഘവിഷ്ണുവിനെയും കേശവനെയും ആരാധിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ പ്രദക്ഷിണയുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 3

उपवासरतः सम्यगल्पमेध्याशनोऽथवा ॥ दन्तकाष्ठं च सायाह्ने कृत्वा शुद्ध्यर्थमात्मनः।

മനുഷ്യൻ ശരിയായി ഉപവാസത്തിൽ നിരതനായിരിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ അല്പവും ശുദ്ധവുമായ ആഹാരം സ്വീകരിക്കണം; പിന്നെ സായാഹ്നത്തിൽ ആത്മശുദ്ധിക്കായി ദന്തകാഷ്ഠവിധി അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 4

ब्रह्मचर्येण तां रात्रिं कृत्वा सङ्कल्प्य मानसे ॥ धौतवस्त्रेण सुस्नातो मौनव्रतपरायणः।

ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച് ആ രാത്രി കഴിച്ച്, മനസ്സിൽ സംकल्पം ഉറപ്പിക്കണം. കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത്, മൗനവ്രതത്തിൽ പരായണനാകണം.

Verse 5

तिलाक्षतकुशान् गृह्य पितृदेवार्थमुद्यतः ॥ दीपहस्तो वनं गत्वा श्रान्तो विश्रान्तिजागरे।

എള്ള്, അക്ഷതം, കുശ എന്നിവ എടുത്ത് പിതൃ-ദേവകാര്യത്തിനായി ഉത്സുകനാകണം. കൈയിൽ ദീപം പിടിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി, ക്ഷീണിച്ച് ‘വിശ്രാന്തി’ ജാഗരണത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.

Verse 6

यथानुक्रमणं तैश्च ध्रुवाद्यैऋषिभिः कृतम् ॥ एवं परम्परायातं क्रमणीयं नरोत्तमैः।

ധ്രുവാദി ഋഷിമാർ ചെയ്തതുപോലെ ക്രമാനുസരണം, പരമ്പരയായി ലഭിച്ച ഈ ക്രമം നരോത്തമർ അനുസരിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 7

प्रदक्षिणा वर्त्तमाना भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ सर्वान्कामानवाप्नोति हयमेधफलं लभेत्।

ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും സഹിതം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുകയും അശ്വമേധഫലത്തോടു തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 8

एवं जागरणं कृत्वा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते संप्राप्ते ततो यात्रामुपक्रमेत् ॥

ഇങ്ങനെ നവമിയിൽ ജാഗരണം നടത്തി, നിയന്ത്രിതനും ശുചിയുമായിട്ട്, ബ്രാഹ്മ മുഹൂർത്തം വന്നപ്പോൾ തുടർന്ന് യാത്ര ആരംഭിക്കണം.

Verse 9

तथा प्रारभयेद्यात्रां यावन्नोदयते रविः ॥ प्रातः स्नानं तथा कुर्यात्तीर्थे दक्षिणकोटिके ॥

അതുപോലെ സൂര്യോദയം വരെയുള്ള സമയം യാത്ര ആരംഭിക്കണം; പ്രഭാതത്തിൽ ‘ദക്ഷിണകോടി’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 10

विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं यात्रासिद्धिप्रदायकम् ॥ यस्य संस्मरणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ॥

യാത്രാസിദ്ധി നൽകുന്ന സിദ്ധികർത്താവിനോട് വിധിപൂർവ്വം അപേക്ഷിക്കണം; അവനെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും നശിക്കുന്നു.

Verse 11

यथा रामस्य यात्रायां सिद्धिस्ते सुप्रतिष्ठिता ॥ तथा परिभ्रमन्तेऽद्य भवान्सिद्धिप्रदो भव ॥

രാമന്റെ യാത്രയിൽ നിങ്ങളുടെ സിദ്ധി ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായതുപോലെ, ഇന്നിവിടെ പര്യടനം ചെയ്യുന്ന ഞങ്ങൾക്കും നിങ്ങൾ സിദ്ധി നൽകുന്നവനാകണമേ.

Verse 12

इति विज्ञाप्य विधिवद्धनूमन्तं गणेश्वरम् ॥ दीपपुष्पोपहारैस्तु पूजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ഹനുമാനെ—ഗണേശ്വരനെ—അപേക്ഷിച്ച്, ദീപം, പുഷ്പം, ഉപഹാരം എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിച്ച് പിന്നെ വിധിപ്രകാരം വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 13

तथैव पद्मनाभं तु दीर्घविष्णुं भयापहम् ॥ विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं देव्यश्च तदनन्तरम् ॥

അതുപോലെ പദ്മനാഭൻ—ദീർഘവിഷ്ണു, ഭയാപഹൻ—എന്ന സിദ്ധികർത്താവിനോട് അപേക്ഷിച്ച്, തുടർന്ന് ദേവിമാരോടും അപേക്ഷിക്കണം.

Verse 14

दृष्ट्वा वसुमतीं देवीं तथैव ह्यपराजिताम् ॥ आयुधागारसंस्थां च नृणां सर्वभयापहाम् ॥

ദേവി വസുമതിയെയും അതുപോലെ അപരാജിതയെയും ദർശിച്ച്, ആയുധാഗാരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായി മനുഷ്യരുടെ സർവ്വഭയം അകറ്റുന്ന ദേവിയെയും പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 15

कंसवासनिकां तद्वदौग्रसेनां च चर्चिकाम् ॥ वधूटीं च तथा देवि दानवक्षयकारीणीम् ॥

അതുപോലെ കംസവാസനികയെയും, ഔഗ്രസേനയെയും ചർച്ചികയെയും, കൂടാതെ ഓ ദേവീ—ദാനവക്ഷയകാരിണിയായ വധൂടിയെയും ദർശിക്കണം।

Verse 16

जयदां देवतानां च मातरो देवपूजिताः ॥ गृहदेव्यो वास्तुदेव्यो दृष्ट्वानुज्ञाप्य निर्गमेत् ॥

ജയദയെയും, ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന ദേവതാമാതാക്കളെയും, ഗൃഹദേവതകളെയും വാസ്തുദേവതകളെയും ദർശിച്ച്, അനുമതി ചോദിച്ച് പുറപ്പെടണം।

Verse 17

मौनव्रतधरो गच्छेद्यावद्दक्षिणकोटिके ॥ प्राप्य स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य दृष्ट्वा देवं प्रणम्य च ॥

മൗനവ്രതം ധരിച്ചു ദക്ഷിണകോടിവരെ പോകണം; അവിടെ എത്തി സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നൽകി, ദേവനെ ദർശിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 18

नत्वा गच्छेदिक्षुवासां देवी कृष्णसुपूजिताम् ॥ बालक्रीडनरूपाणि कृतानि सह गोपकैः ॥ यानि तीर्थानि तान्येव स्थापितानि महर्षिभिः ॥

പ്രണാമം ചെയ്ത് കൃഷ്ണൻ അത്യന്തം പൂജിച്ച ഇക്ഷുവാസാ ദേവിയിലേക്കു പോകണം. ഗോപകരോടൊപ്പം കൃഷ്ണന്റെ ബാലലീലാരൂപങ്ങളായി നടന്നവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥങ്ങൾ—അവ തന്നെയാണ് മഹർഷിമാർ സ്ഥാപിച്ചത്।

Verse 19

पुण्यस्थल महास्थल महापापविनाशनम् ॥ पञ्चस्थलानि तत्रैव सर्वपापहराणि च ॥

ഇത് പുണ്യസ്ഥലവും മഹാസ്ഥലവും മഹാപാപനാശകനുമാണ്. അവിടെ തന്നെ അഞ്ചു പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്; അവ എല്ലാപാപങ്ങളും അകറ്റുന്നു.

Verse 20

येषां तु दर्शनादेव ब्रह्मणा सह मोदते ॥ शिवं सिद्धमुखं दृष्ट्वा स्थलानां फलमाप्नुयात् ॥

അവയുടെ ദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു. ‘സിദ്ധമുഖ’ എന്ന ശിവനെ ദർശിച്ചാൽ ആ സ്ഥലങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 21

हयमुक्तिं ततो गच्छेत्सिन्दूरं ससहायकम् ॥ श्रूयते चात्र ऋषिभिर्गाथा गीता पुरातनी ॥

അതിനുശേഷം ഹയമുക്തിയിലേക്കും, സഹായിയോടുകൂടിയ സിന്ദൂരസ്ഥാനത്തിലേക്കും പോകണം. ഇവിടെ ഋഷിമാർ പാടിയ പുരാതന ഗാഥയും കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

अश्वारूढेन तेनैव यत्रेयं समनुष्ठिता ॥ अश्वो मुक्तिं गतस्तत्र सहायसहितः सुखम् ॥

ആ കുതിരപ്പുറത്തിരുന്നവൻ തന്നെ എവിടെ ഈ അനുഷ്ഠാനം നിർവഹിച്ചു, അവിടെ ആ കുതിര സഹായിയോടുകൂടെ സന്തോഷത്തോടെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു.

Verse 23

राजपुत्रः स्थितस्तत्र यानयात्रा न मुक्तिदा ॥ तस्माद्यानैश्च यात्रा तु न कर्त्तव्या फलेच्छया ॥

അവിടെ ഒരു രാജകുമാരൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; വാഹനയാത്ര മോക്ഷം നൽകുന്നതല്ല. അതിനാൽ ഫലലാഭാഗ്രഹത്തോടെ വാഹനങ്ങളിൽ യാത്ര ചെയ്യരുത്.

Verse 24

तस्मिंस्तीर्थे तु तं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ कुण्डं शिवस्य विख्यातं तत्र स्नानफलं महत् ॥

ആ തീർത്ഥത്തിൽ അവനെ ദർശിച്ച് സ്പർശിച്ചാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ ശിവന്റെ പ്രസിദ്ധ കുണ്ടം ഉണ്ട്; അതിൽ സ്നാനഫലം മഹത്താണ്.

Verse 25

मल्लिकादर्शनं कृत्वा कृष्णस्य जयदं शुभम् ॥ ततः कदम्बखण्डस्य गमनात्सिद्धिमाप्नुयात् ॥

കൃഷ്ണന് ജയദായിനിയായ ശുഭ മല്ലികയെ ദർശിച്ച്, തുടർന്ന് കടംബഖണ്ഡത്തിലേക്ക് പോയാൽ সাধകൻ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 26

चर्चिका योगिनी तत्र योगिनीपरिवारिता ॥ कृष्णस्य रक्षणार्थं हि स्थिता सा दक्षिणां दिशम् ॥

അവിടെ യോഗിനികളുടെ പരിവാരത്തോടെ കൂടിയ യോഗിനി ചർച്ചികാ ഉണ്ട്. കൃഷ്ണന്റെ രക്ഷയ്ക്കായിട്ടുതന്നെ അവൾ ദക്ഷിണ ദിശയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 27

अस्पृश्या चास्पृशा चैव मातरौ लोकपूजितौ ॥ बालानां दर्शनं ताभ्यां महारक्षां करिष्यति ॥

അസ്പൃശ്യാ, അസ്പൃശാ എന്നീ രണ്ടു മാതൃദേവികൾ ലോകപൂജിതരാണ്. കുട്ടികൾ അവരെ ദർശിച്ചാൽ മഹാരക്ഷ ലഭിക്കും.

Verse 28

क्षेत्रपालं ततो गत्वा शिवं भूतेश्वरं हरम् ॥ मथुराक्रमणं तस्य जायते सफलं तथा

തുടർന്ന് ക്ഷേത്രപാലനായ ശിവൻ—ഭൂതേശ്വരൻ, ഹരൻ—അവിടേക്ക് ചെന്നാൽ, മഥുരയിലേക്കുള്ള അവന്റെ സമീപനവും അതുപോലെ ഫലപ്രദമാകും.

Verse 29

कृष्णक्रीडासेतुबन्धं महापातकनाशनम् ॥ बालानां क्रीडनार्थं च कृत्वा देवो गदाधरः

കൃഷ്ണന്റെ ക്രീഡാസ്ഥലത്തിൽ നിർമ്മിച്ച സേതുബന്ധം മഹാപാതകനാശകമെന്നു പ്രസിദ്ധം. ബാലന്മാർ കളിക്കാനായി ദേവൻ ഗദാധരൻ അതു നിർമ്മിച്ചു.

Verse 30

गोपकैः सहितस्तत्र क्षणमेकं दिनेदिने ॥ तत्रैव रमणार्थं हि नित्यकालं स गच्छति

അവിടെ ഗോപബാലന്മാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ദിനംപ്രതി ഒരു ക്ഷണം താമസിക്കുന്നു. ആനന്ദാർത്ഥം തന്നേ അദ്ദേഹം നിത്യകാലവും അവിടേക്കു പോകുന്നു.

Verse 31

बलिह्रदं च तत्रैव जलक्रीडाकृतं शुभम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

അവിടെയേ തന്നെ ബലിഹ്രദം എന്ന ശുഭമായ കുളം ഉണ്ട്; ജലക്രീഡയ്ക്കായി നിർമ്മിച്ചതാണ്. അതിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 32

ततः परं च कृष्णेन कुक्कुटैः क्रीडनं कृतम् ॥ यस्य दर्शनमात्रेण चण्डोऽपि गतिमाप्नुयात्

അതിന് ശേഷം അവിടെ കൃഷ്ണൻ കോഴികളോടൊപ്പം ക്രീഡ ചെയ്തു. ആ സ്ഥലത്തിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ ചണ്ഡാലനും ഉന്നത ഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 33

स्तम्भोच्चयं सुशिखरं सौरभैः सुसुगन्धिभिः ॥ भूषितं पूजितं तत्र कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

അവിടെ മനോഹരശിഖരമുള്ള ഉയർന്ന സ്തംഭം സുഗന്ധവും മധുരസൗരഭവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ കൃഷ്ണൻ അവിടെ അതിനെ പൂജിച്ചു ആദരിച്ചു.

Verse 34

तस्य प्रदक्षिणं कृत्वा परिपूज्य प्रयत्नतः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं व्रजेत् तु सः

അതിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പരിശ്രമത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ, സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും; അവൻ നിശ്ചയമായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 35

वसुदेवेन देवक्या गर्भस्य रक्षणाय च ॥ कृतमेकान्तशयनं महापातकनाशनम्

ഗർഭസംരക്ഷണത്തിനായി വസുദേവനും ദേവകിയും ‘ഏകാന്തശയനം’ എന്ന ഏകാന്തവിശ്രമസ്ഥലം ഒരുക്കി; അത് മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പ്രസിദ്ധം।

Verse 36

ततो नारायणस्थानं प्रविशेन्मुक्तिहेतवे ॥ परिक्रम्य ततो देवान्नारायणपुरोगमान्

അതിനുശേഷം മോക്ഷഹേതുവായി നാരായണസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം; പിന്നെ നാരായണനെ മുൻപാക്കി നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 37

अनुज्ञाय ततः स्थानं द्रष्टुं गर्त्तेश्वरं शिवम् ॥ दृष्टमात्रेण तत्रैव यात्राफलमवाप्यते

പിന്നീട് അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം ആ സ്ഥലം—ഗർത്ത്തേശ്വര ശിവനെ—ദർശിക്കാൻ പോകണം; അവിടെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ യാത്രാഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 38

महाविद्येश्वरी देवी आरक्षं पापकं हरेत् ॥ क्षेत्रस्य रक्षणार्थं हि यात्रायाः सिद्धिदां नृणाम् ॥

മഹാവിദ്യേശ്വരി ദേവി പാപജന്യമായ ദോഷഹാനി നീക്കി സംരക്ഷണം നൽകുന്നു; ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവലിനായി അവൾ മനുഷ്യർക്കു യാത്രാസിദ്ധി പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 39

प्रभा मल्ली च तत्रैव दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ॥ महाविद्येश्वरी देवी कृष्णरक्षार्थमुद्यता ॥

അവിടെ പ്രഭയും മല്ലിയും ദർശിച്ചാൽ അഭിലഷിതഫലം ലഭിക്കും. മഹാവിദ്യേശ്വരീ ദേവി ശ്രീകൃഷ്ണരക്ഷാർത്ഥം സന്നദ്ധയാണ്.

Verse 40

नित्यं सन्निहिता तत्र सिद्धिदा पापनाशिनी ॥ कृष्णेन बलभद्रेण गोपैः कंसं जिघांसुभिः ॥

അവൾ അവിടെ നിത്യസന്നിഹിതയാണ്—സിദ്ധി നൽകുന്നവളും പാപനാശിനിയും—കംസവധത്തിന് ഉദ്ദേശിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ബലഭദ്രൻ, ഗോപന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്ന കാലത്തെപ്പോലെ.

Verse 41

सङ्केतकं कृतं तत्र मन्त्रनिश्चयकारकम् ॥ तदा सङ्केतकैः सा च सिद्धा देवी प्रतिष्ठिता ॥

അവിടെ മന്ത്രനിശ്ചയത്തിനായി ‘സങ്കേതക’ (സൂചന/ചിഹ്നം) സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ആ സങ്കേതകങ്ങളാൽ സിദ്ധദേവിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 42

सिद्धिप्रदा भोगदा च तेन सिद्धेश्वरी स्मृता ॥ सङ्केतकेश्वरीं चैव दृष्ट्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥

സിദ്ധിയും ഭോഗവും നൽകുന്നതിനാൽ അവൾ ‘സിദ്ധേശ്വരീ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സങ്കേതകേശ്വരീ’യെ ദർശിച്ചാലും സിദ്ധി ലഭിക്കും.

Verse 43

तत्र कुण्डं स्वच्छजलम् महापातकनाशनम् ॥ ततो दृष्ट्वा महादेवं गोकरणेश्वरनामतः ॥

അവിടെ തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള ഒരു കുണ്ടം ഉണ്ട്; അത് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ‘ഗോകർണേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാദേവനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 44

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा ततो भद्राणि पश्यति ॥

ആരുടെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു. സരസ്വതി നദിയെ ദർശിച്ച ശേഷം മംഗളഫലങ്ങൾ കാണുന്നു.

Verse 45

विघ्नराजं ततो गच्छेद्गणेशं विघ्ननायकम् ॥ सर्वसिद्धिप्रदं रम्यं दर्शनाच्च फलं लभेत् ॥

അതിനുശേഷം വിഘ്നരാജനായ, വിഘ്നനాయకൻ ഗണേശനിലേക്കു പോകണം. അദ്ദേഹം മനോഹരനും സർവ്വസിദ്ധി ദായകനുമാകയാൽ ദർശനത്തിലൂടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 46

महादेवमुखाकारं नाम्ना रुद्रमहालयम् ॥ क्षेत्रपं तं परं दृष्ट्वा क्षेत्रवासफलं लभेत् ॥

മഹാദേവന്റെ മുഖസദൃശമായ രൂപമുള്ള, ‘രുദ്രമഹാലയം’ എന്ന നാമധേയമുള്ള പരമ ക്ഷേത്രപാലനെ ദർശിച്ചാൽ ക്ഷേത്രവാസഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 47

तस्मादुत्तरकोटिं च दृष्ट्वा देवं गणेश्वरम् ॥ द्यूतक्रिडा भगवता कृता गोपजनैः सह ॥

അവിടെ നിന്ന് ഉത്തരകോടിയിൽ ദേവനായ ഗണേശ്വരനെ ദർശിച്ച്, (എന്നു പറയപ്പെടുന്നു) ഭഗവാൻ ഗോപജനങ്ങളോടൊപ്പം ദ്യൂതക്രീഡ നടത്തി.

Verse 48

नानापहासरूपेण जिताः गोप्यो धनानि च ॥ गोपैरानीय ताश्चैव कृष्णाय च निवेदिताः

വിവിധ ഹാസ്യ-പരിഹാസ രൂപങ്ങളിൽ ഗോപികമാരെയും ധനസമ്പത്തും ജയിച്ചു; ഗോപർ അവയെ കൊണ്ടുവന്ന് കൃഷ്ണനു നിവേദിച്ചു.

Verse 49

गोपालकृष्णगमनं महापातकनाशनम् ॥ समस्तं बालचरितं भ्रमणं च यथासुखम्

ഗോപാലകൃഷ്ണനിലേക്കുള്ള ഗമനം മഹാപാതകനാശകരമെന്ന് പറയുന്നു. അവന്റെ സമസ്ത ബാലലീലകളും ഇഷ്ടാനുസാരം അവന്റെ വിഹാരഭ്രമണങ്ങളും സ്മരിക്കുക/പാരായണം ചെയ്യുന്നതും പുണ്യപ്രദം.

Verse 50

कृतं तत्र यथारूपं यद्रूपं च यथा तथा ॥ ऋषिभिः सेवितं ध्यातं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

അവിടെ ഏതു രൂപമായാലും അതനുസരിച്ച്—ഏതു രൂപം എങ്ങനെയായാലും അതുപോലെ. ഋഷിമാർ സേവിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്ത വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം അറിയുകയും സ്മരിക്കുകയും വേണം.

Verse 51

ततो गच्छेन्महातीर्थं विमलं यमुनाम्भसि ॥ स्नात्वा पीत्वा पितॄंस्तर्प्य नाम्ना रुद्रमहालयम्

അതിനുശേഷം യമുനാജലത്തിലെ ‘വിമല’ എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. സ്നാനം ചെയ്ത്, ജലം പാനം ചെയ്ത്, പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നൽകി ‘രുദ്രമഹാലയം’ എന്ന സ്ഥലത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 52

गार्ग्यतीर्थे महापुण्ये नरस्तत्र तथा क्रमेत् ॥ भद्रेश्वरे महातीर्थे सोमतीर्थे तथैव च

മഹാപുണ്യമുള്ള ഗാർഗ്യ തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ അതുപോലെ ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കണം; അതുപോലെ ഭദ്രേശ്വര മഹാതീർത്ഥത്തിലും സോമതീർത്ഥത്തിലും കൂടി.

Verse 53

स्नात्वा सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा यात्राफलं लभेत् ॥ सरस्वत्याः सङ्गमे च देवर्षिपितृमानवान्

സ്നാനം ചെയ്ത് സോമേശ്വര ദേവനെ ദർശിച്ചാൽ യാത്രാഫലം ലഭിക്കും. കൂടാതെ സരസ്വതിയുടെ സംഗമത്തിൽ ദേവന്മാർ, ദേവർഷികൾ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ എന്നിവരെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ച്/പൂജിക്കണം.

Verse 54

सन्तर्प्य विधिवद्दत्त्वा विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ घण्टाभरणके तद्वत्तथा गरुडकेशवे

വിധിപ്രകാരം സന്തർപ്പണം നടത്തി ദാനം നൽകിയാൽ വിഷ്ണു-സായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; ഘൺടാഭരണക തീർത്ഥത്തിലും അതുപോലെ ഗരുഡ-കേശവത്തിലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 55

गोपानां तीर्थके चैव तथा वै मुक्तिकेश्वरे ॥ वैलक्षगरुडे चैव महापातकनाशने

ഗോപന്മാരുടെ തീർത്ഥത്തിലും, അതുപോലെ മുക്തികേശ്വരത്തിലും; മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വൈലക്ഷ-ഗരുഡത്തിലും (അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 56

तीर्थान्येतानि पुण्यानि यथा विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥ एषु तीर्थेषु क्रमितो भक्तिमांश्च जितेन्द्रियः

ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ പുണ്യപ്രദങ്ങളാണ്; ഇവയുടെ പരിക്രമണം ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ക്രമമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭക്തനും ജിതേന്ദ്രിയനും (ആചാരം തുടരും)।

Verse 57

देवान्पितॄन् समभ्यर्च्य ततो देवं प्रसादयेत् ॥ अविमुक्तेश देवेश सप्तर्षिभिरभिष्टुत

ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും സമ്യകമായി ആരാധിച്ച ശേഷം ദേവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കണം—ഹേ അവിമുക്തേശ, ദേവേശ! സപ്തർഷിമാർ സ്തുതിച്ചവനേ।

Verse 58

मथुराक्रमणीयं मे सफलं स्यात्तवाज्ञया ॥ इत्येवं देवदेवेशं विज्ञाप्य क्षेत्रपं शिवम् ॥

“അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയാൽ എന്റെ മഥുരാ-പരിക്രമണം ഫലപ്രദമാകട്ടെ.” ഇങ്ങനെ ദേവദേവേശനും ക്ഷേത്രപാലകനുമായ ശിവനോട് അപേക്ഷിച്ച് (യാത്രികൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു)।

Verse 59

विश्रान्तिसंज्ञके स्नानं कृत्वा च पितृतर्पणम् ॥ गतश्रमं परिक्रम्य स्तुत्वा दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥

‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃതർപ്പണം നടത്തി, ക്ഷീണം നീക്കി, സ്തുതി ചെയ്ത്, ദർശനം ചെയ്ത്, പ്രണാമം ചെയ്ത് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 60

सुमङ्गलां ततो गच्छेद्यात्रासिद्धिं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥

അതിനുശേഷം ‘സുമംഗലാ’ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു യാത്രാസിദ്ധിക്കായി പ്രസാദം അപേക്ഷിക്കണം— “ഹേ ശിവാ, സർവമംഗളങ്ങളിൽ പരമമംഗളമേ, സർവാർത്ഥസാധകമേ।”

Verse 61

यात्रेयं त्वत्प्रसादेन सफला मे भवत्विति ॥ पिप्पलादेश्वरं देवं पिप्पलादेन पूजितम् ॥

“നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ഈ യാത്ര ഫലവത്താകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു, പിപ്പലാദൻ പൂജിച്ച പിപ്പലാദേശ്വര ദേവനെ സമീപിക്കണം।

Verse 62

विश्रान्तस्तु परिक्रम्य त्रातस्तत्र महातपाः ॥ उपलिप्य ततस्तस्य शीर्षोपरि महच्छिवम् ॥

വിശ്രമിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ആ മഹാതപസ്വി അവിടെ സംരക്ഷിതനായി; തുടർന്ന് ആ സ്ഥലം ലേപിച്ച്/ശുദ്ധപ്പെടുത്തി അതിന്റെ മുകളിൽ മഹാശിവചിഹ്നം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 63

स्वनाम्ना चिह्नितं स्थाप्य तदा यात्राफलं लभेत् ॥ कर्कोटकं तथा नागं महादुष्टनिवारणम् ॥

അതിനെ സ്വന്തം നാമം രേഖപ്പെടുത്തി സ്ഥാപിച്ചാൽ യാത്രാഫലം ലഭിക്കും; അവിടെ കർക്കോടക എന്ന നാഗനും ഉണ്ടു, മഹാദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്നവൻ।

Verse 64

सुखवासं च वरदं कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ सुखासीनं च तत्रैव स्थापितं शकुनाय वै ॥

അവിടെ ക്ലേശരഹിതകർമ്മനായ ശ്രീകൃഷ്ണനുവേണ്ടി വരദനായ ‘സുഖവാസ’ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ അവിടെയേ ശകുനനുവേണ്ടി ‘സുഖാസീന’യും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 65

स्वानुकूलः स्वरो यत्र प्रवेशे दक्षिणः स्वनः ॥ ध्याता स्वभावे कृष्णेन स्वसा सातिसुखप्रदा ॥

പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ സ്വരം അനുകൂലവും മംഗളധ്വനിയുമായിടത്ത്, ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം അതിമഹാസുഖം നൽകുന്ന തന്റെ സഹോദരിയെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 66

भयार्तेन च कृष्णेन ध्याता देवी च चण्डिका ॥ स्थापिताऽ सिद्धिदा तत्र नाम्ना चार्त्तिहरा ततः ॥

ഭയത്താൽ ആർത്തനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദേവി ചണ്ഡികയെ ധ്യാനിച്ചു; അവൾ അവിടെ സിദ്ധിദായിനിയായി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു, പിന്നീടു ‘ആർത്തിഹരാ’—ആർത്തിനിവാരിണി—എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി.

Verse 67

दृष्ट्वा सर्वार्त्तिहरणं यस्या देव्याः सुखी नरः ॥ अग्रॊत्तरं शुभवरं शकुनार्थं च याचतः ॥

ഏത് ദേവിയുടെ ദർശനം സർവ്വ ആർ‍ത്തി നീക്കുന്നതോ, അവളെ കണ്ടാൽ മനുഷ്യൻ സുഖവാനാകുന്നു; കൂടാതെ ശുഭശകുനാർത്ഥം ശ്രേഷ്ഠമായ മംഗളവരം യാചിക്കുന്നു.

Verse 68

कृष्णस्य कंसघातार्थं संभूता सा तथोत्तरे ॥ तां दृष्ट्वा मनुजः कामान्सर्वानिष्टानवाप्नुयात् ॥

അവൾ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കംസവധാർത്ഥം അവതീർണയായി; തുടർന്ന് അവളെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ തനിക്കിഷ്ടമായ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 69

वज्राननं ततो ध्यात्वा कृष्णो मल्लजिघांसया ॥ निहत्य मल्लान्पश्चाद्धि वज्राननमकल्पयत् ॥

മല്ലന്മാരെ വധിക്കുവാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ കൃഷ്ണൻ വജ്രാനനനെ ധ്യാനിച്ചു; മല്ലന്മാരെ സംഹരിച്ച ശേഷം വജ്രാനനനെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 70

वाञ्छितार्थफलं चक्रे कृष्णेनास्य मनोरथान् ॥ यस्यै यस्यै देवतायै तस्यै तस्यै ददौ मखम् ॥

കൃഷ്ണനാൽ അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അഭിലഷിത ഫലം നൽകി; അവൻ ഏത് ഏത് ദേവതയെ അഭ്യർത്ഥിച്ചുവോ, അതത് ദേവതയ്ക്കു തന്നേ യാഗം അർപ്പിച്ചു।

Verse 71

उपयाचितं तु माङ्गल्यं सर्वपापहरं शुभम् ॥ कृष्णस्य बालचरितं महापातकनाशनम् ॥

എന്നാൽ അഭ്യർത്ഥിച്ച മംഗല്യം—ശുഭവും സർവ്വപാപഹരവും—കൃഷ്ണന്റെ ബാലചരിതമാണ്; അത് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 72

सूर्यं तं वरदं देवं माठुराणां कुलेश्वरम् ॥ दृष्ट्वा तत्रैव दानं च दत्त्वा यात्रां समापयेत् ॥

വരദനായ സൂര്യദേവനെ—മാഠുരരുടെ കുലേശ്വരനെ—ദർശിച്ച്, അവിടെയേ ദാനം നൽകി, തീർത്ഥയാത്ര സമാപിപ്പിക്കണം।

Verse 73

क्रमतः पदविन्यासाद्यावन्तः सर्वतो दिशः ॥ तावन्तः कुलसम्भूताः सूर्ये तिष्ठन्ति शाश्वते ॥

ക്രമമായി പാദവിന്യാസം അനുസരിച്ച്, എല്ലാദിക്കുകളിലുമുള്ള ദിക്കുകൾ എത്രയോ, അത്രയും കുലസംബൂതർ ശാശ്വതനായ സൂര്യനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 74

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च चौराऽ भङ्गव्रताश्च ये ॥ अगम्यागमने शीलाः क्षेत्रदारापहारकाः ॥

ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾ, സുരാപാനികൾ, കള്ളർ, വ്രതഭംഗകർ; നിഷിദ്ധഗമനത്തിൽ ശീലമുള്ളവർ, കൃഷിഭൂമിയും ഭാര്യയും അപഹരിക്കുന്നവർ—

Verse 75

मथुराक्रमणं कृत्वा विपाप्मानो भवन्ति ते ॥ अन्यदेशागतो दूरात्परिभ्रमति यो नरः ॥

മഥുരയുടെ പരിക്രമണം/ദർശനം ചെയ്താൽ അവർ പാപരഹിതരാകും. മറ്റൊരു ദേശത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയായി വന്ന് അവിടെ പര്യടനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ—

Verse 76

तस्य सन्दर्शनादन्ये पूताः स्युर्विगतामयाः ॥ श्रुतं यैश्च विदूरस्थैः कृतयात्रं नरं नरैः ॥

അവനെ വെറും ദർശിച്ചതിനാൽ തന്നെ മറ്റുള്ളവർ ശുദ്ധരായി രോഗമുക്തരാകും. ദൂരെയിരിക്കുന്നവരും, ഒരാൾ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്തുവെന്ന് കേട്ടാൽ—

Verse 77

सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते यान्ति परमं पदम् ॥

അവർ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 78

प्रक्षाल्य पादावाचम्य हनुमन्तं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं कुमारं ब्रह्मचारिणम्

പാദങ്ങൾ കഴുകി ആചമനം ചെയ്ത് ഹനുമാനെ പ്രസാദിപ്പിക്കണം—അവൻ സർവ്വമംഗളങ്ങളിൽ പരമമംഗളം, ചിരകുമാരൻ, ബ്രഹ്മചാരി.

Verse 79

ख्यातिं गतानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च ॥ वत्सपुत्रं ततो गच्छेत् सर्वपापहरं परम् ॥ अर्कस्थलं वीरस्थलं कुशस्थलमनन्तरम्

ഇവയെല്ലാം പ്രസിദ്ധിയിലായതും സർവ്വപാപഹരങ്ങളുമാണ്. തുടർന്ന് പരമ പാപഹരമായ ‘വത്സപുത്ര’ത്തിലേക്ക് പോകണം; പിന്നെ ‘അർക്കസ്ഥലം’, ‘വീരസ്ഥലം’ അതിനുശേഷം ‘കുശസ്ഥലം’।

Verse 80

वर्षखातं ततो गत्वा कुण्डं पापहरं परम् ॥ गत्वा स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

പിന്നീട് ‘വർഷഖാത’ത്തിലേക്ക് ചെന്നു പരമ പാപഹരമായ ആ കുണ്ടിൽ എത്തണം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 81

दृष्ट्वा ततः सुविज्ञाप्य गणं विधिविनायकम् ॥ कुब्जिकां वामनां चैव ब्राह्मण्यौ कृष्णपालिते

പിന്നീട് വിധിവിനായകനായ ആ ഗണത്തെ ദർശിച്ച് യഥാവിധി വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിക്കണം; കൂടാതെ കൃഷ്ണൻ പരിപാലിച്ച കുബ്ജികയും വാമനയും എന്ന രണ്ടു ബ്രാഹ്മണീ രൂപങ്ങളെയും ദർശിക്കണം.

Verse 82

गङ्गा साध्वी च तत्रैव महापातकनाशिनी ॥ दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तथा ध्यात्वा सर्वकामान्समश्नुते

അവിടെയേ മഹാപാതകനാശിനിയായ സാദ്ധ്വീ ഗംഗയും ഉണ്ട്. അവളെ ദർശിച്ച്, (ജലം) സ്പർശിച്ച്, ധ്യാനിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാകും.

Verse 83

धारालोपनके तद्वद्वैकुण्ठे खण्डवेलके ॥ मन्दाकिन्याः संयमने असिकुण्डे तथैव च

അതുപോലെ ‘ധാരാലോപനക’ത്തിലേക്കും; ‘വൈകുണ്ഠ’ത്തിലും ‘ഖണ്ഡവേലക’ത്തിലും; ‘മന്ദാകിനി’യുടെ ‘സംയമന’ തീർത്ഥത്തിലേക്കും; അതുപോലെ ‘അസികുണ്ട’ത്തിലേക്കും പോകണം.

Verse 84

दृष्ट्वा गच्छेत्ततो देवीं या कृष्णेन विनिर्मिता ॥ कंसभेदं प्रथमतः श्रुतं यत्र कुमन्त्रितम्

ഇവയെല്ലാം ദർശിച്ച ശേഷം, ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്ഥാപിച്ച ആ ദേവിയിലേക്കു പോകണം—അവിടെ ആദ്യം കംസവധത്തിന്റെ പദ്ധതി ആലോചിച്ച് കേട്ടിരുന്നു।

Verse 85

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा नवम्यां शुक्लकौमुदे ॥ सर्वं कुलं समादाय विष्णुलोके महीयते

ഇങ്ങനെ കൗമുദീയുടെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, തന്റെ മുഴുവൻ കുലത്തെയും കൂടെ കൂട്ടി (അവർക്കും പുണ്യഫലം ലഭ്യമാക്കി), വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।