Adhyaya 40: Shukra’s Curse on King Danda and Prahlada’s Counsel to Andhaka on Dharma

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः अरजा उवाच नात्मानं तव दास्यामि बुहनोक्तेन किं तव रक्षन्ती भवतः शापादात्मानं च मही पते

Verse 16

श्पत्वेत्थं भगवान् शुक्रो दण्डमिक्ष्वाकुनन्दनम् जगाम शिष्यसहितः पातालं दानवालयम्

ഇങ്ങനെ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ദണ്ഡനെ ശപിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ശുക്രൻ ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ ദാനവങ്ങളുടെ ആലയമായ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 17

दण्डो ऽपि भस्मसाद् भूतः सराष्ट्रबलवाहनः महता ग्राववरषेण सप्तरात्रान्तरे तदा

Then Daṇḍa too was reduced to ashes—along with his kingdom, his troops, and his mounts/vehicles—by a great shower of stones, within the span of seven nights.

Verse 23

किं ममासौ रणे योद्धुं शक्तस्त्रिमयनो ऽसुर एकाकी धर्मरहितो भस्मारुणितविग्रहः

ഹേ അസുരാ! ആ ത്രിനേത്രൻ എങ്ങനെ എന്നോടു യുദ്ധഭൂമിയിൽ പോരാടാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ ആകും? അവൻ ഒറ്റയ്ക്കും, ധർമ്മരഹിതനും, ഭസ്മം കൊണ്ടു അരുണിതമായ ദേഹമുള്ളവനും ആകുന്നു।

Verse 24

नान्धको बिभियादिन्द्रान्नामरेभ्यः कथञ्चन स कथं वृषपत्राक्षाद् बिभेति स्त्रीमुखेक्षकात्

“Andhaka does not fear Indra, nor the gods, in any way. How then could he fear Vṛṣapatrākṣa—one who merely looks upon women’s faces?”

Verse 41

पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्ते वचने प्रह्लादं प्राह चान्धकः भवान् धर्मपरस्त्वेको नाहं धर्म समाचरे

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞശേഷം അന്ധകൻ പ്രഹ്ലാദനോട് പറഞ്ഞു: ‘നീ മാത്രമാണ് ധർമ്മപരൻ; ഞാൻ ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നില്ല.’

Verse 43

भिक्षो किमर्थं शौलेन्द्रं स्वर्गोपम्यं सकन्दरम् परिभुञ्जसि केनाद्य तव दत्तो वदस्व माम

“ഹേ ഭിക്ഷുവേ, എന്തു കാരണത്താൽ നീ ഈ പർവ്വതരാജനെ—സ്വർഗ്ഗസമവും ഗുഹകളാൽ സമൃദ്ധവുമായതിനെ—അനുഭവിച്ചു/അധിവസിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു? ഇന്ന് ഇത് നിനക്കു ആരാണ് നൽകിയതു? എന്നോടു പറയുക.”

Verse ["Bhakti expressed through service", "Righteous warfare against adharma", "Śaiva martial theology"]

5

அவன் பக்தியுடன் வணங்கி மகேஸ்வரனிடம் கூறினான்— “ஹே ஜகந்நாதா, ஏன் நிலைத்து நிற்கிறீர்? போருக்கு ஆவலுடன் எழுந்திரும்।”

Verse ["apramāda", "giriputrī", "surakṣita geha", "rakṣaṇīyā", "Pārvatī protection", "Andhaka-vadha"]

यच्चाब्रवीद् दीयतां मे गिरिपुत्रीति दानवः तदेषा यातु स्वं कामं नाहं वारयितुं क्षमः

તમે સૌ સાવધાન રહીને તેણીને સુસુરક્ષિત ગૃહમાં જ રાખો. ગિરિપુત્રીનું પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષણ કરવું, ક્યાંય પ્રમાદ ન થાય.

Verse 51

अहं पताका संग्रामे भवानीशश्च देविनौ प्रामद्यूतं परिस्तीर्य यो जेष्यति स लप्स्यते

ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ പുരസ്കാര-പതാകയായിരിക്കും; ഭവാനിയും ഈശയും എന്ന രണ്ടു ദേവിമാർ പണമായിരിക്കും. ‘പ്രാമദ്യൂതം’ വിരിച്ചു, ജയിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് (ഇവയെ/എന്നെ) പ്രാപിക്കുക.

Verse 52

इत्येवमुक्तो मतिमान् शम्बरो ऽन्दकमागमत् समागम्याब्रवीद् वाक्यं शर्वगौर्योश्च भाषितम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകേട്ട ബുദ്ധിമാനായ ശംബരൻ അന്ധകന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. അവനെ കണ്ടുമുട്ടി, ശർവൻ (ശിവൻ)യും ഗൗരിയും സംബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ സന്ദേശമായി വീണ്ടും അറിയിച്ചു.

Verse 53

तच्छ्रत्वा दानवपतिः क्रोधदीप्तेक्षणः श्वसन् समाहूयाब्रवीद् वाक्यं दुर्योधनमिदं वचः

അത് കേട്ടപ്പോൾ ദാനവാധിപൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ, കനത്ത ശ്വാസത്തോടെ, ആളെ വിളിപ്പിച്ച് ദുര്യോധനനോട് ഈ കഠിനവചനം പറഞ്ഞു.

Verse 54

गच्छ शीघ्रं महाबाहो भेरीं सान्नाहिकीं दृढाम् ताडयस्व सुविश्रब्धं दुःशीलामिव योषितम्

ഹേ മഹാബാഹോ, വേഗം പോകുക. ദൃഢമായ സാന്നാഹികീ യുദ്ധഭേരിയെ നിർഭയമായി അടിച്ചു മുഴക്കുക—ദുഷ്ശീലമുള്ള സ്ത്രീയെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 55

समादिष्टो ऽन्धकेनाथ भेरीं दुर्योधनो बलात् ताडयामास वेगेन यथाप्राणेन भूयसा

അന്ധകന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദുര്യോധനൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ ആ ഭേരിയെ വേഗത്തിൽ അടിച്ചു മുഴക്കി; കഴിയുന്നത്ര അധിക പ്രാണബലം ചെലുത്തി.

Verse 56

सा ताडिता बलवता भेरी दुर्योधनेन हि सत्वरं भैरवं रावं रुराव सुरभी यथा

{"scene_description": "Śiva (Hara) addresses Nandin, lord of the gaṇas, declaring certain victory; Nandin stands attentive, bearing martial insignia, as gaṇas gather behind.", "primary_figures": ["Śiva (Hara)", "Nandin"], "setting": "Pre-battle council space—rocky ground, banners, tridents, and assembled gaṇas awaiting orders.", "color_palette": ["ash-grey", "bull-white", "crimson", "iron-black", "gold", "twilight blue"], "tanjore_prompt": "Tanjore style, gold-leaf aura, Śiva speaking with authoritative gesture to Nandin, Nandin as dignified bull-headed/attendant figure, gaṇas in background, rich ornamentation and temple setting", "pahari_prompt": "Pahari miniature, gentle gradients, Śiva and Nandin in close dialogue, expressive hand gestures, minimal background with hints of camp and standards, refined linework", "kerala_mural_prompt": "Kerala mural, bold outlines, Śiva with crescent and third eye, Nandin listening in reverence, stylized gaṇas, strong reds and ochres, temple-mural composition", "pattachitra_prompt": "Pattachitra, narrative clarity, Śiva addressing Nandin with speech-scroll motif, rows of gaṇas, patterned borders, flat colors, folk dynamism"}

Verse 58

याथातथ्यं च तान् सर्वानाह सेनापतिर्बली ते चापि बलिनां श्रेष्ठाः सन्नद्धा युद्धकाङ्क्षिणः

പിന്നീട് സേനാപതി ബലി അവരെയെല്ലാം യഥാർത്ഥമായ കാര്യങ്ങൾ വിശദമായി അറിയിച്ചു; ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധരായി യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 59

सहान्धका निर्ययुस्ते गजैरुष्ट्रैर्हयै रथैः अन्धको रथमास्थाय पञ्चनल्वप्रणमाणतः

അന്ധകനോടൊപ്പം അവർ ആനകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ എന്നിവയിൽ പുറപ്പെട്ടു. അന്ധകൻ രഥാരൂഢനായി ‘പഞ്ചനല്വ’ എന്ന നിർദ്ദിഷ്ട അളവനുസരിച്ച് മുന്നേറി.

Verse 60

त्र्यम्बकं स पराजेतुं कृतबुद्धिर्विनिर्ययौ जम्भः कुजम्भो हुण्डश्च तुहुण्डः शम्बरो बलिः

ത്ര്യംബകനെ (ശിവനെ) പരാജയപ്പെടുത്താൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് അവൻ പുറപ്പെട്ടു. അവനോടൊപ്പം ദൈത്യർ— ജംഭ, കുജംഭ, ഹുണ്ഡ, തുഹുണ്ഡ, ശംബര, ബലി—എന്നിവരും പോയി.

Verse 61

बाणाः कार्तस्वरो हस्ती सूर्यशत्रुर्महोदरः अयःशुङ्कुः शिबिः शाल्वो वृषपर्वा विरोचनः

{"recitation_mood": "majestic and expectant", "suggested_raga": "Kalyani", "pace": "medium", "voice_tone": "elevated, clear, slightly widened vowels on divine names", "sound_elements": ["soft conch-like drone", "distant battle rumble", "wind in high sky", "subtle cymbal shimmer"]}

Verse 62

हयग्रीवः कालनेमिः संह्लादः कालनाशनः शरभः शलभश्चैव विप्रचित्तिश्च वीर्यवान्

അതുപോലെ ഹയഗ്രീവൻ, കാലനേമി, സംഹ്ലാദൻ, കാലനാശനൻ, ശരഭൻ, ശലഭൻ, കൂടാതെ വീര്യവാനായ വിപ്രചിത്തിയും (ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 64

इत्थं दुरात्मा दनुसैन्यपालस्तदान्धको योद्धुमना हरेण महाचलं मन्दरमभ्युपेयिवान् स कालपाशावसितो हि मन्दधीः

ഇങ്ങനെ ദാനുസൈന്യത്തിന്റെ അധിപനായ ദുഷ്ടാത്മാവായ അന്ധകൻ, ഹരനോടു യുദ്ധിക്കാനുള്ള മനസ്സോടെ മഹാപർവ്വതമായ മന്ദരത്തെ സമീപിച്ചു; എന്നാൽ മന്ദബുദ്ധിയായ അവൻ കാലത്തിന്റെ പാശത്തിൽ ഇതിനകം കുടുങ്ങിയിരുന്നു।