Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

Transliteration

sthānaṃ manoramaṃ tasmādudgatā sā sumadhyamā | vaṃśastaṃbātsuvipulā pravṛttā dakṣiṇāmukhī

Translation

ആ മനോഹരസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് സുമധ്യമാ ദേവി ഉദ്ഭവിച്ചു. മുളത്തണ്ടിന്റെ മുട്ടിൽ നിന്ന് വിപുലധാരയായി പുറപ്പെട്ടു ദക്ഷിണാഭിമുഖമായി ഒഴുകിത്തുടങ്ങി.

Word by Word

• स्थानम्: a place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• मनोरमम्: charming
• मनोरमम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स्थानम्)

• तस्मात्: from there
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• उद्गता: arose/went forth
• उद्गता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘having gone out/arisen’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सुमध्यमा: slender-waisted
• सुमध्यमा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु-मध्यमा (प्रातिपदिक; सु + मध्यमा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (सु-मध्यमा = having a beautiful/slender waist); विशेषणम् (सा)

• वंशस्तम्बात्: from a bamboo-stalk
• वंशस्तम्बात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वंश-स्तम्ब (प्रातिपदिक; वंश + स्तम्ब)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (वंशस्य स्तम्बः = bamboo-stalk)

• सुविपुला: very broad
• सुविपुला: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु-विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सा/नदी)

• प्रवृत्ता: flowed forth
• प्रवृत्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘set forth/flowed’

• दक्षिणामुखी: south-facing
• दक्षिणामुखी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिणा-मुखी (प्रातिपदिक; दक्षिणा + मुखी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (दक्षिणा मुखी = south-facing); विशेषणम् (सा/नदी)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Suprabhā/Sarasvatī-udgama

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous river-goddess rises from an enchanting spot, issuing broadly from a bamboo-stump and turning southward; the landscape is verdant and auspicious.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Vaṃśastaṃbha (bamboo-stump)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text sacralizes origins and directions of flow, teaching that dharma is encountered through pilgrimage-mapping of nature.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The delightful emergence-spot where Sarasvatī springs forth from a bamboo-stump (vaṃśastaṃbha).

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse identifies a sacred source-point suitable for reverent visitation.