Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

कृत्वैवं च दिने रात्रौ पश्यंश्चैवं स्वपेन्नरः । दर्भशय्या समारूढो ध्यायन्सोमेश्वरं हरम्

Transliteration

kṛtvaivaṃ ca dine rātrau paśyaṃścaivaṃ svapennaraḥ | darbhaśayyā samārūḍho dhyāyansomeśvaraṃ haram

Translation

ഇങ്ങനെ ചെയ്തു പകലും രാത്രിയും ഇതേ വ്രതനിയമം പാലിക്കണം—ഇങ്ങനെ തന്നെ ദർശിക്കുകയും ഇങ്ങനെ തന്നെ ശയിക്കുകയും വേണം. ദർഭശയ്യയിൽ കിടന്ന് സോമേശ്വര ഹരനെ ധ്യാനിക്കണം.

Word by Word

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; धातु: कृ; अर्थे: कृत्वा = having done

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• दिने: in the day
• दिने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: पश् (to see)

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• स्वपेत्: should sleep
• स्वपेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; धातु: स्वप् (to sleep)

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• दर्भशय्याम्: a bed of darbha grass
• दर्भशय्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्भ-शय्या (प्रातिपदिक; दर्भ + शय्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (दर्भस्य शय्या)

• समारूढः: having mounted
• समारूढः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-रुह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: समारुह् (to mount/ascend)

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: ध्यै (to meditate)

• सोमेश्वरम्: Someshvara (Lord of Soma)
• सोमेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम-ईश्वर (प्रातिपदिक; सोम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (सोमस्य ईश्वरः)

• हरम्: Hara (Shiva)
• हरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेष्य (सोमेश्वरम्)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Someśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-vratī in simple cloth lies on a darbha-grass bed near the temple precinct, hands in meditation; night lamps flicker, and the Somnātha shrine stands quiet under the moon while the sea wind moves softly.

Characters & Entities

• Someśvara/Somnātha
• Hara (Śiva)
• darbha grass

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vrata is sustained devotion—ritual, restraint, and continuous remembrance of Someśvara.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Somnātha/Someśvara at Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Maintain the observance day and night, sleep on darbha grass, and meditate on Someśvara (Śiva).