Adhyaya 241
അധ്യായം 241-ൽ ഈശ്വരൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെ ബലഭദ്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, ശേഷൻ (സർപ്പരൂപം) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കുന്നു. ഇത് മിത്രവനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; രണ്ട് ഗവ്യൂതി വ്യാപ്തിയുള്ള വനമെന്നായി പറയുന്നു. ഇവിടെ ‘പാതാളപഥം’ എന്ന പുരാണമാർഗ്ഗം വഴി എത്താവുന്ന ത്രിസംഗമ തീർത്ഥവും ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവാലയത്തിന്റെ രൂപം ലിംഗാകാരവും മഹാപ്രഭയും (അത്യന്തം ദീപ്തിയുള്ളതും) ആണെന്നും, രേവതിയോടൊപ്പം “ശേഷ” എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണെന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദേശകഥ—ജരാ എന്ന സിദ്ധൻ, കൗലികൻ (നെയ്ത്തുകാരൻ) എന്നായി വിവരണപ്പെടുകയും, കഥാഭാഷയിൽ ‘വിഷ്ണുഘാതകൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഇവിടെ ലയം പ്രാപിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം ഈ സ്ഥലം ശേഷനാമത്തിൽ വ്യാപകമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ പൂജാവിധി നിർദ്ദേശിച്ച്, ഗൃഹക്ഷേമം, പുത്ര-പൗത്രസമ്പത്ത്, പശുസമ്പത്ത്, ഒരു വർഷത്തെ മംഗളം എന്നിവ ഫലമായി പറയുന്നു. കുട്ടികൾക്ക് മസൂരിക/വിസ്ഫോടക പോലുള്ള പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്ന രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണവും ഉല്ലേഖിക്കുന്നു. എല്ലാ സമൂഹവിഭാഗങ്ങളിലും ഈ തീർത്ഥം പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്; മൃഗം, പുഷ്പം, വിവിധ ബലി-നൈവേദ്യങ്ങൾ എന്നിവ അർപ്പിച്ചാൽ ശേഷൻ शीഘ്രം പ്രസന്നനായി, സഞ്ചിതപാപം നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന തത്ത്വവും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येद्बलभद्रकलेवरम् । शेषरूपेण यत्रासौ प्रात्यजत्स्वकलेवरम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: അവിടെയേ സ്ഥിതമായിരിക്കുന്ന ബലഭദ്രന്റെ കലെവരം ദർശിക്കണം—അവിടെ അദ്ദേഹം ശേഷരൂപം ധരിച്ചു സ്വന്തം ദേഹം ത്യജിച്ചു.
Verse 2
गतस्त्रैसंगमे तीर्थे तत्र पातालवर्त्मना । अस्मिन्मित्रवने देवि गव्यूतिद्वयविस्तृते
അവൻ പാതാളമാർഗ്ഗം വഴി ചെന്നു ത്രൈസംഗമ തീർത്ഥത്തിലെത്തി. ഹേ ദേവി! ഈ മിത്രവനം രണ്ടു ഗവ്യൂതി വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്.
Verse 3
कलेवरं स्थितं देवि लिंगाकारं महाप्रभम् । रेवत्या सहितं तत्र शेषनामेति विश्रुतम्
ഹേ ദേവി, അവിടെ മഹാപ്രഭുവിന്റെ ലിംഗാകാരമായ പവിത്ര കലെവരം സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു; രേവതിയോടുകൂടെ അത് അവിടെ ‘ശേഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 4
यत्र सिद्धः पुरा देवि जरानामा तु कौलिकः । विष्णुहंता भल्लतीर्थे सोऽस्मिन्स्थाने लयं गतः
ഹേ ദേവി, ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ പൂർവ്വം ‘ജരാ’ എന്ന പേരുള്ള കൗലികൻ (നെയ്ത്തുകാരൻ) സിദ്ധനായിരുന്നു; ഭല്ലതീർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുഹന്തയായ അവൻ ഇവിടെ തന്നേ ലയം (പരമ ലീനത) പ്രാപിച്ചു।
Verse 5
तत्प्रभृत्येव सकले शेष इत्यभिविश्रुतः । चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पुत्रपौत्रपशुमान्वर्षं क्षेमेण गच्छति
അന്നുമുതൽ അദ്ദേഹം സർവ്വലോകത്തും ‘ശേഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ ആരെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചാൽ, അവൻ പുത്ര-പൗത്രന്മാരും പശുസമ്പത്തും സഹിതം വർഷം മുഴുവൻ ക്ഷേമമായി കഴിയും।
Verse 6
मसूरिकादिरोगेभ्यः शिशूनां न भयं भवेत् । विस्फोटकादिरोगेभ्यो न भयं जायते क्वचित्
കുട്ടികൾക്ക് മസൂരിക മുതലായ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭയം ഉണ്ടാകില്ല; വിസ്ഫോടക മുതലായ പൊട്ടലുരോഗങ്ങളിൽ നിന്നുമും ഒരിക്കലും ഭയം ജനിക്കുകയില്ല।
Verse 7
अस्मिन्क्षेत्रे महासिद्धे सिद्धयज्ञस्तु यः स्मृतः । वर्णानां सांतरालानां सर्वेषां चातिवल्लभः
ഈ മഹാസിദ്ധ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘സിദ്ധയജ്ഞ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ആ അനുഷ്ഠാനം, എല്ലാ വർണങ്ങൾക്കും സംകര (മിശ്ര) സമൂഹങ്ങൾക്കും അത്യന്തം പ്രിയമാണ്।
Verse 8
पशुपुष्पोपहारैश्च बलिदानैः पृथग्विधैः । संतुष्टिं शीघ्रमायाति शेषोऽशेषाघनाशनः
പശു-ഉപഹാരങ്ങളും പുഷ്പാർപ്പണങ്ങളും നാനാവിധ ബലിദാനങ്ങളും കൊണ്ടു സർവ്വപാപനാശകനായ ശേഷൻ शीഘ്രം പ്രസന്നനാകുന്നു।
Verse 241
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शेषमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंश दुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ശേഷമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി നാല്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।