
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—കാലഭൈരവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മഹാശ്മശാനം, അതിന്റെ സമീപത്തെ ബ്രഹ്മകുണ്ഡം. അവിടെ മങ്കീശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യവും ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ശൈവ മഹിമയ്ക്ക് ആധാരമാണെന്ന് ശിവൻ പറയുന്നു. അധ്യായത്തിന്റെ മുഖ്യപ്രതിജ്ഞ സ്ഥലം-വിശേഷ മോക്ഷഫലമാണ്: അവിടെ മരിക്കുന്നവരും അവിടെ ദഹനസംസ്കാരം ലഭിക്കുന്നവരും—കാലവിപര്യയം, അകാലമരണം തുടങ്ങിയ പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളിലുപോലും—മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥത്തിലെ നൈതിക വർഗ്ഗീകരണത്തിൽ ‘മഹാപാതകി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നവർക്കും ഈ ക്ഷേത്രപ്രഭാവം മൂലം ഉദ്ധാരം ലഭിക്കും എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ‘കൃതസ്മരത’—സ്മരണയിൽ സ്ഥാപിതത്വം—എന്ന നിലയെ ഫലസിദ്ധിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി, ഈ ശ്മശാനത്തെ ‘അപുനർഭവദായക’ (പുനർജന്മമില്ലാത്ത നില നൽകുന്ന) പ്രദേശമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. വിഷുവകാലം പ്രത്യേക പുണ്യകാലമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനം ശിവൻ ഈ പ്രിയക്ഷേത്രത്തോടുള്ള തന്റെ ശാശ്വത ആസക്തി പ്രഖ്യാപിച്ച്, ഈ പ്രസംഗത്തിൽ അവിമുക്തത്തേക്കാൾ പോലും പ്രിയമാണെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मिन्स्थाने महादेवि स्मशानं कालभैरवम् । ब्रह्मकुण्डं वरारोहे यावद्देवः कृतस्मरः
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ, ഹേ വരാരോഹേ! ആ സ്ഥലത്ത് കാലഭൈരവന്റെ ശ്മശാനവും ബ്രഹ്മകുണ്ഡവും ഉണ്ട്; ദേവൻ കൃതസ്മരൻ വ്യാപിക്കുന്ന പരിധിവരെ ആ പുണ്യപ്രദേശം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 2
तत्र ये प्राणिनो दग्धा मृताः कालविपर्ययात् । ते सर्वे मुक्तिमायांति महापातकिनोऽपि वा
അവിടെ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു കാലവിപര്യയത്താൽ (മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയാൽ) മരിക്കുന്ന പ്രാണികൾ എല്ലാവരും മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—മഹാപാതകികളായാലും പോലും.
Verse 3
कृतस्मरान्महादेवि यावन्मंकीश्वरः स्थितः । महास्मशानं तद्देवि अपुनर्भवदायकम्
ഹേ മഹാദേവീ! കൃതസ്മരനിൽ നിന്ന് മങ്കീശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നിടംവരെ ഉള്ള ആ മഹാശ്മശാനം, ഹേ ദേവീ, അപുനർഭവം (പുനർജന്മനിവൃത്തി) നൽകുന്നതാണ്.
Verse 4
तस्मिन्स्थाने वहेद्यत्र विषुवं प्राणिनां प्रिये । तत्रोषरं स्मृतं क्षेत्रं तन्मे प्रियतरं सदा
പ്രിയേ, ജീവികളുടെ ‘വിഷുവം’—ജീവൻ-മരണം നിർണയിക്കുന്ന തിരുമുറ്റം—സംഭവിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്തെ ‘ഉഷരക്ഷേത്രം’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; അത് എനിക്ക് എപ്പോഴും അത്യന്തം പ്രിയം.
Verse 5
कल्पांतेऽपि न मुंचामि अविमुक्तात्प्रियं मम
കൽപാന്തത്തിലും ഞാൻ എനിക്ക് പ്രിയമായ അവിമുക്തത്തെ വിട്ടുകളയുകയില്ല.
Verse 201
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कालभैरवस्मशानमाहात्म्यवर्णनं नामैकोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘കാലഭൈരവ ശ്മശാനമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന രണ്ടുനൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.