Adhyaya 172

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അപ്പോൾ, ഹേ മഹാദേവി, ‘ഭരതേശ്വരം’ എന്ന ആ ലിംഗത്തിലേക്കു പോകണം; അത് അവിടെ നിന്ന് വടക്കേ കോണിൽ അതിദൂരമല്ല।

Verse 2

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

ഭൂമിയിൽ ആഗ്നീധ്ര വംശത്തിൽ ഭരതൻ എന്ന പ്രസിദ്ധ രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ നാമത്താൽ തന്നെയാണ് ഈ ദേശം ലോകങ്ങളിൽ ‘ഭാരതവർഷം’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 3

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

ഹേ പ്രിയ പാർവതി! അവൻ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഭയങ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു; ഇവിടെ മഹേശ്വരനെ (ശിവനെ) വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ ആ വ്രതത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 4

पुत्रकामो नरश्रेष्ठः पूजयामास शंकरम् । ततस्तुष्टः स भगवान्वरं दातुं समुत्सुकः

പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച് ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായി വരം നൽകാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 5

अष्टौ पुत्रान्ददौ तस्मै कन्यां चैकां यशस्विनीम् । स तु प्राप्याभिलषितं कृतकृत्यो नराधिपः

അവൻ അവനു എട്ട് പുത്രന്മാരെയും ഒരു യശസ്വിനിയായ പുത്രിയെയും നൽകി. അഭിലഷിതം ലഭിച്ചതോടെ ആ നരാധിപൻ കൃതകൃത്യനായി.

Verse 6

भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः प्रददौ पृथक् । तेषां नामांकितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे

ഭാരതത്തെ ഒൻപത് ഭാഗങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച് അവയെ പുത്രന്മാർക്ക് വേർവേറായി നൽകി. തുടർന്ന് അവരുടെ പേരുകളാൽ തന്നെ അടയാളപ്പെട്ട ദ്വീപുകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 7

इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ चारुणः

അവ ദ്വീപങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു—ഇന്ദ്രദ്വീപവും കസേരുവും; താമ്രവർണനും ഗഭസ്തിമാനും; നാഗദ്വീപവും സൗമ്യനും; പിന്നെ ഗാന്ധർവനും ചാരുണനും।

Verse 8

अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्या संज्ञितः प्रिये । अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताश्च तथापरे

പ്രിയേ, ഇതാണ് ഒൻപതാം ദ്വീപ്; ‘കുമാര്യാ’ എന്നു പേരുള്ളത്. ശേഷമുള്ള എട്ട് ദ്വീപുകൾ സമുദ്രജലത്തിൽ പ്ലാവിതമായി.

Verse 9

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

ഗ്രാമാദി വാസസ്ഥലങ്ങളോടുകൂടി അവ സമുദ്രമദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവയിൽ ഒന്ന് മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ—‘കുമാര്യാ’ എന്നത്.

Verse 10

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु

ബിന്ദുസരസ്സിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തെക്കും വടക്കും ദിക്കുകളിലേക്കു വ്യാപിച്ചു—ഇതിന്റെ വീതി ഒരു സഹസ്ര യോജനയെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् । तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः

ഇതിന്റെ ദൈർഘ്യം ഒൻപതു സഹസ്ര യോജനയെന്നു പ്രഖ്യാതം. ദേവീ, ഇതാണ് മഹാത്മാവ് ഭരതനോടു ബന്ധപ്പെട്ട മഹാവിസ്താരം.

Verse 12

षट्पञ्चाशदश्वमेधान्गंगामनु चकार यः । यस्त्रिंशद्यमुनाप्रान्ते भरतो लोकपूजितः

ഗംഗാതീരത്ത് അമ്പത്താറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുകയും യമുനാതീരത്ത് മുപ്പത് യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്ത ലോകപൂജിതൻ ഭരതൻ ആകുന്നു.

Verse 13

स चेश्वरप्रसादेन मोदते दिवि देववत्

ഈശ്വരപ്രസാദത്താൽ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ ദേവനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 14

यस्तत्प्रतिष्ठितं लिंगं भारतं पूजयिष्यति । स सर्वयज्ञदानानां फलं प्रापयिता धुवम्

ആ പ്രതിഷ്ഠിത ലിംഗമായ ‘ഭരതേശ്വര’നെ പൂജിക്കുന്നവൻ, സകല യജ്ഞദാനങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണഫലം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കും.

Verse 15

कार्त्तिक्यां कृत्तिका योगे यस्तं पश्यति मानवः । न स पश्यति स्वप्नेपि नरकं घोरदारुणम्

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ യോഗം വരുന്ന വേളയിൽ അതിനെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, സ്വപ്നത്തിലുപോലും ഭീകരവും ദാരുണവുമായ നരകം കാണുകയില്ല.

Verse 172

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഭരതേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റി എഴുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.