Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

महाप्रभावो देवेशि सर्वदारिद्र्यनाशनः । मित्रो नाम पुरा देवि धर्मात्माऽभूद्धरातले । कायस्थः सर्वभूतानां नित्यं भूतहिते रतः

mahāprabhāvo deveśi sarvadāridryanāśanaḥ | mitro nāma purā devi dharmātmā'bhūddharātale | kāyasthaḥ sarvabhūtānāṃ nityaṃ bhūtahite rataḥ

ഹേ ദേവേശി, ഇത് മഹാപ്രഭാവമുള്ളതും എല്ലാ ദാരിദ്ര്യവും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ ദേവി, ഭൂമിയിൽ ‘മിത്ര’ എന്നൊരു ധർമ്മാത്മാവായ കായസ്ഥൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ നിത്യവും സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ നിരതനായിരുന്നു।

महाप्रभावःof great power
महाप्रभावः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (मित्रः)
देवेशिO goddess, lady of the gods
देवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
सर्वदारिद्र्यनाशनःdestroyer of all poverty
सर्वदारिद्र्यनाशनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + दारिद्र्य + नाशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (मित्रः); समासः—तत्पुरुष (सर्वस्य दारिद्र्यस्य नाशनः)
मित्रःMitra (a person named Mitra)
मित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle indicating name/quotation)
पुराformerly; once
पुरा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of time)
देविO देवी
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (मित्रः); समासः—तत्पुरुष (धर्मः आत्मा यस्य)
अभूत्was; became
अभूत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
धरातलेon the surface of the earth
धरातले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (धरायाः तलम्)
कायस्थःa kāyastha (scribe/official)
कायस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकायस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; जातिवाचक/पदवाचक
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वाणि भूतानि)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगे अव्ययवत्; क्रियाविशेषण (adverb: always)
भूतहितेin the welfare of beings
भूतहिते:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत + हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (भूतानां हितम्)
रतःengaged; devoted
रतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम (धातु) → रत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (कायस्थः/मित्रः)

Īśvara (Śiva) (carried over from 139.1)

Tirtha: Citrāditya/Brahma-kuṇḍa vicinity (station introduced)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A righteous kāyastha named Mitra, modestly dressed, distributing food/coins, helping petitioners; behind him a shrine/kuṇḍa of Prabhāsa. The atmosphere suggests compassion and the turning of fortune through dharma.

M
Mahādevī
M
Mitra
C
Citrāditya (implied context)

FAQs

True dharma is shown through constant concern for the welfare of beings, and sacred places are praised as removing material and spiritual impoverishment.

The immediate narrative context is the Citrāditya/Brahma-kuṇḍa region in Prabhāsa; the verse highlights a poverty-destroying sacred potency tied to that locale.

None explicitly; the verse introduces the tīrtha’s fruit (poverty-destruction) and a dharmic exemplar (Mitra).