Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 84

ईश्वर उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी । तृतीयं च सुतं जज्ञे श्राद्धदेवं मनुं शुभम्

īśvara uvāca | tatastasyāstu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai | yamaśca yamunā ceyaṃ prakhyātā sumahānadī | tṛtīyaṃ ca sutaṃ jajñe śrāddhadevaṃ manuṃ śubham

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ ആ ശാപത്താൽ അവൾ യമനെയും, മഹാനദിയായി പ്രസിദ്ധമായ ഈ യമുനയെയും പ്രസവിച്ചു. മൂന്നാമത്തെ പുത്രനായി ശ്രാദ്ധദേവനായ ശുഭ മനുവിനെയും അവൾ ജനിപ്പിച്ചു.

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
तुindeed, and/but
तु:
Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
संजज्ञेwas born, came into being
संजज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+जन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
भर्तृशापेनby the husband's curse
भर्तृशापेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभर्तृ-शाप (प्रातिपदिक; भर्तृ + शाप)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (husband's curse)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
यमःYama
यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
यमुनाYamunā
यमुना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
इयम्this (she)
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रख्याताwell-known, renowned
प्रख्याता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; ख्या धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
सु-महा-नदीa very great river
सु-महा-नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसु + महा + नदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (a very great river)
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘third’ (qualifying sुतम्)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुतम्a son
सुतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
श्राद्धदेवम्Śrāddhadeva (name)
श्राद्धदेवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध-देव (प्रातिपदिक; श्राद्ध + देव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुष (connected with śrāddha; ‘Śrāddhadeva’ as name)
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शुभम्auspicious, noble
शुभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying मनुम्)

Īśvara (narrator)

Tirtha: Yamunā

Type: river

Listener: Implied audience within the Prabhāsa-māhātmya dialogue frame

Scene: Under the narrator’s voice, the results of the husband’s curse unfold: Yama appears as a solemn, dark-hued dharma figure; Yamunā manifests as a majestic river-goddess; Manu appears as a serene lawgiver associated with śrāddha rites.

Ī
Īśvara
Y
Yama
Y
Yamunā
M
Manu (Śrāddhadeva)

FAQs

It portrays cosmic administration—death (Yama), purification and flow (Yamunā), and ancestral rites (Śrāddha/Manu)—as dharmic structures emerging through karmic causality.

While the chapter belongs to Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, this verse explicitly highlights Yamunā as a renowned sacred river within Hindu tīrtha geography.

Śrāddha is referenced via “Śrāddhadeva Manu,” indicating the sanctity and dharmic importance of ancestral offerings, though no procedure is detailed here.