Adhyaya 29

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् । द्वारकायाः परं पुण्यं माहात्म्यं ह्युत्तमोत्तमम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊന്നും പ്രസ്താവിക്കും; അത് ഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യതരമായ മഹത്തായതു: ദ്വാരകയുടെ പരമ പുണ്യം, അതിന്റെ അത്യുത്തമ മഹാത്മ്യം.

Verse 2

इतिहासं पुरावृत्तं वर्णयिष्ये मनोहरम् । तीर्थक्षेत्रादिदेवानामृषीणां संशयापहम्

ഞാൻ മനോഹരമായ ഒരു പുരാവൃത്തം വിവരിക്കും; അത് തീർത്ഥങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഋഷിമാരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്നു.

Verse 3

सौभाम्यमतुलं दृष्ट्वा सिंहराशिगते गुरौ । गोदावर्य्यां द्विजश्रेष्ठा नारदो भगवत्प्रियः

ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) സിംഹരാശിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ അതുലമായ സൗഭാഗ്യം കണ്ടു, ഭഗവാന്റെ പ്രിയനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ നാരദൻ ഗോദാവരീതീരത്ത് എത്തി.

Verse 4

गौतमस्याऽभितो दृष्ट्वा त्रैलोक्यसंभवानि वै । तीर्थानि सरितः सर्वा विस्मयं परमं गतः

ഗൗതമന്റെ ചുറ്റും ത്രിലോകസംബവമെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലാ നദികളും കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 5

तत्र काशी कुरुक्षेत्रमयोध्या मथुरापुरी । माया कांची ह्यवंती च अरण्यान्याश्रमैः सह

അവിടെ കാശി, കുരുക്ഷേത്രം, അയോധ്യ, മഥുരാപുരി എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു; മായാ (ഹരിദ്വാരം), കാഞ്ചി, അവന്തി എന്നിവയും—വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുമൊത്ത്—വിദ്യമായിരുന്നു।

Verse 6

हरिक्षेत्रं गया मिश्रक्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । प्रभासादीनि पुण्यानि मुक्तिक्षेत्राण्यशेषतः

ഹരിക്ഷേത്രം, ഗയ, പ്രസിദ്ധ മിശ്രക്ഷേത്രം, പുരുഷോത്തമം; പ്രഭാസാദി എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും—ഒന്നും ഒഴിവില്ലാതെ—മുക്തിദായക ക്ഷേത്രങ്ങളാണ്।

Verse 7

जाह्नवी यमुना रेवा तत्र पुण्या सरस्वती । सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी सरितां वरा

ജാഹ്നവീ (ഗംഗ), യമുന, രേവാ (നർമദ) കൂടാതെ അവിടത്തെ പുണ്യസരസ്വതി; സരയൂ, ഗണ്ഡകീ, താപീ, പയോഷ്ണീ—ഇവ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 8

कृष्णा भीमरथी पुण्या कावेर्य्याद्याः सरिद्वराः । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले वर्त्तमानाः सतीर्थकाः

കൃഷ്ണാ, പുണ്യഭീമരഥീ, കാവേരി മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ നദികൾ—പവിത്ര തീർത്ഥങ്ങളോടുകൂടി—സ്വർഗ്ഗം, മർത്ത്യം, പാതാളം എന്നീ ലോകങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 9

स्थिता गोदावरीतीरे सिंहराशिं गते गुरौ । तथा च पुष्करादीनि सप्तसिंधुसरांसि च

ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) സിംഹരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അവർ ഗോദാവരീതീരത്ത് വസിക്കുന്നു; അതുപോലെ പുഷ്കരാദികളും സപ്തസിന്ധുവിലെ സരോവരങ്ങളും (അവലംബിക്കുന്നു)।

Verse 10

मेर्वादिपर्वताः पुण्या दर्शनात्पापनाशनाः । तीर्थराज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः

മേരു മുതലായ പർവ്വതങ്ങൾ പുണ്യമയമാണ്; അവയുടെ ദർശനമാത്രത്തിൽ പാപനാശം സംഭവിക്കുന്നു. തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗം സർവ്വതീർത്ഥസമന്വിതമാണ്.

Verse 11

वेदोपवेदाः शास्त्राणि पुराणानि च सर्वशः । सिद्धा मुनिगणाः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः

വേദങ്ങളും ഉപവേദങ്ങളും, ശാസ്ത്രങ്ങളും, നാനാവിധ പുരാണങ്ങളും; സിദ്ധന്മാരും, എല്ലാ മുനിഗണങ്ങളും, ദേവർഷികളും, പിതൃഗണങ്ങളും ദേവതകളും—എല്ലാവരും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 12

चंद्रादित्यौ सुरगणाः सिंहस्थे च बृहस्पतौ । स्थिता गोदावरीतीरे वर्षमेकं प्रहर्षिताः

ബൃഹസ്പതി സിംഹരാശിയിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഗോദാവരീതീരത്ത് ഒരു വർഷം ആനന്ദത്തോടെ പാർത്തു.

Verse 13

यानि कानि च पुण्यानि तीर्थक्षेत्राणि संति वै । त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि गौतम्यां वीक्ष्य विस्मिताः

ത്രിലോകങ്ങളിൽ ഉള്ള ഏതു പുണ്യതീർത്ഥക്ഷേത്രങ്ങളുമാകട്ടെ, അവയെല്ലാം ഗൗതമിയിൽ (ഒരുമിച്ചുകൂടിയതുപോലെ) കണ്ടപ്പോൾ അവർ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 14

देवर्षिर्नारदस्तत्र मुनिभिर्मुदितोऽवसत् । सिंहस्यांते च सर्वाणि स्वस्थानगमनाय वै

അവിടെ ദേവർഷി നാരദൻ മുനിമാരാൽ ആനന്ദിതനായി വസിച്ചു; സിംഹകാലത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോകാൻ തയ്യാറായി.

Verse 15

आमन्त्र्य गौतमीं देवीं स्थितानि पुरतस्ततः । सर्वेषां शृण्वतां विप्रा गौतमी खिन्नमानसा । तप्ता दुर्जनसंसर्गान्नारदं दुःखिताऽब्रवीत्

ദേവി ഗൗതമിയെ ആമന്ത്രിച്ച് വിടപറഞ്ഞ് അവർ അവളുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും കേൾക്കേ, മനസ്സിൽ ഖിന്നയും ദുർജനസംഗം മൂലം ദഹിച്ചവളുമായ ഗൗതമി ദുഃഖത്തോടെ നാരദനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 16

गौतम्युवाच । पश्यैतानि सुतीर्थानि गंगाद्याः सरितोऽमलाः । सागरा गिरयः पुण्या गयात्रितयमेव च

ഗൗതമി പറഞ്ഞു—“കാണുക, ഇവ ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥങ്ങൾ; ഗംഗാദി നിർമല നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പുണ്യപർവതങ്ങൾ, കൂടാതെ ത്രിവിധ ഗയയും ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്.”

Verse 17

क्षेत्राणि मोक्षदान्यंग त्रैलोक्यजानि नारद । देवाश्च पितरः सिद्धा ऋषयो मानवादयः

“പ്രിയനേ, ഇവ മോക്ഷദായകമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഹേ നാരദ—ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധം. ഇവിടെ ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഋഷിമാർ, മനുഷ്യർ മുതലായവരും ഉണ്ട്.”

Verse 18

तीर्थ राज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः । एतेषामेव सर्वेषां मत्संसर्गान्महामुने । विशुद्धानां प्रकाशेन राजते भुवनत्रयम्

“കൂടാതെ തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗം—സകല തീർത്ഥങ്ങളാലും സമന്വിതം. ഹേ മഹാമുനേ, എന്റെ സംസർഗ്ഗം മൂലം ഇവയൊക്കെയും വിശുദ്ധമാകുന്നു; വിശുദ്ധരുടെ പ്രകാശത്തിൽ ത്രിഭുവനം ദീപ്തമാകുന്നു.”

Verse 19

प्रयांति तानि सर्वाणि स्वंस्वं स्थानं प्रति प्रभो । अधुनाऽहं परिश्रांता दह्यमाना त्वहर्निशम्

“ഹേ പ്രഭോ, അവയെല്ലാം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു. ഇനി ഞാൻ അത്യന്തം പരിശ്രാന്തയാണ്; പകലും രാത്രിയും ദഹിക്കുന്നതുപോലെ.”

Verse 20

दुर्जनानां सुसंपर्काद्भृशं पापात्मना प्रभो । सौभण्यमधुना प्राप्तं सत्संसर्गेण नारद

പ്രഭോ! ദുഷ്ടജനങ്ങളുടെ അടുത്ത സമ്പർക്കം മൂലം ഞാൻ അത്യന്തം പാപാത്മാവായി. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, ഹേ നാരദാ, സത്സംഗം കൊണ്ടു ഞാൻ ക്ഷേമവും മംഗളവും പ്രാപിച്ചു.

Verse 21

प्रयांत्येतानि सर्वाणि स्वस्थानं मुदितानि च

ഇവയെല്ലാം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു, സന്തോഷത്തോടെ മുന്നേറുന്നു.

Verse 22

एतानि मत्प्रसादेन पुण्यानि कथितानि च । कथय श्रमशांत्यर्थं दुःखि ता किं करोम्यहम्

നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം കൊണ്ടു ഈ പുണ്യകാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി എന്റെ ക്ഷീണം ശമിപ്പാൻ പറയുക—ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 23

प्रह्लाद उवाच । गोदावर्य्या वचः श्रुत्वा भगवान्नारदो द्विजाः । क्षणं ध्यात्वा तु दुःखार्त्तः प्राह संशयमानसः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഗോദാവരിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ നാരദൻ ഒരു ക്ഷണം ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ ദുഃഖാർത്തനായി, സംശയഭരിത മനസ്സോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 24

नारद उवाच । अहो अत्यद्भुतं ह्येतद्गौतम्या व्यसनं महत् । पश्यन्त्वसंशयं देवास्तीर्थक्षेत्रसरिद्वराः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അഹോ! ഗൗതമിയുടെ ഈ മഹാ ദുരന്തം എത്ര അത്യദ്ഭുതം! ദേവന്മാരും, തീർത്ഥ-ക്ഷേത്ര-നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമായവർ—സംശയമില്ലാതെ ഇതു കാണട്ടെ.

Verse 25

सत्पुण्यनिचयो यस्यां युष्माकं समभूद्ध्रुवम् । तस्याः पापाग्निशमनं कथं स्यादिति चिन्त्यताम्

അവളിൽ നിങ്ങളുടെ സത്പുണ്യസഞ്ചയം നിശ്ചയമായും ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവളിലെ പാപാഗ്നി എങ്ങനെ ശമിക്കുമെന്നു ചിന്തിക്കുവിൻ।

Verse 26

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा चिन्तयतां तेषां सर्वेषां भावितात्मनाम् । गौतमो भगवांस्तत्र समायातो मुनीश्वराः

ശ്രീപ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാവരും ഭാവിതാത്മാക്കളായി ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ മുനീശ്വരനായ ഗൗതമൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 27

दृष्ट्वा तमृषयो देवा यथोचितमपूजयन् । जाह्नवी यमुना पुण्या नर्मदा च सरस्वती

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഋഷികളും ദേവന്മാരും യഥോചിതമായി പൂജിച്ചു; അവിടെ ജാഹ്നവി (ഗംഗ), യമുന, പുണ്യ നർമദ, സരസ്വതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 28

अन्याश्च सर्वाः सरितस्त्रैलोक्यमनुवर्तिताः । वाराणसी कुरुक्षेत्र प्रमुखान्याश्रमैः सह । युगपत्तानि सर्वाणि संपूज्य मुनिमबुवन्

ത്രിലോകത്തിലും അനുസരിക്കപ്പെടുകയും ആരാധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മറ്റു എല്ലാ നദികളും; വാരാണസി, കുരുക്ഷേത്രം മുതലായ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങൾ അവരുടെ ആശ്രമങ്ങളോടുകൂടെ—അവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് മുനിയെ സമ്യക് പൂജിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു।

Verse 29

त्वत्प्रसादेन वै त्राताः सम्यक्छुद्धा महामुने । यदानीता त्वया गंगा गौतमी भूतलं प्रति

ഹേ മഹാമുനേ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു സമ്യക് ശുദ്ധരായി; നീ ഗംഗയെ ‘ഗൗതമീ’യായി ഭൂതലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതിനാൽ.

Verse 30

कृतार्था मानवाः सर्वे सर्वपापविवर्जिताः । किंतु दुर्जनसंपर्कात्संतप्ता गौतमी भृशम्

എല്ലാ മനുഷ്യരും കൃതാർത്ഥരായി സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി; എങ്കിലും ദുർജനസംഗദോഷം മൂലം ഗൗതമീ നദി അത്യന്തം ക്ലേശിച്ചു।

Verse 31

कथं पापैर्विनिर्मुक्ता परमानन्दसंप्लुता । सुप्रभा जायते देवी तद्गौतम विचिन्त्यताम्

ആ ദേവി (നദി) എങ്ങനെ ‘സുപ്രഭാ’ ആകും—പാപങ്ങളിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി വിമുക്തയായി പരമാനന്ദത്തിൽ പ്ലാവിതയായി? ഹേ ഗൗതമ, ഇതു വിചിന്തിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 32

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तैस्तु चिन्ताकुलितमानसः । नारदस्य मुखं वीक्ष्य प्रहसन्गौतमोऽब्रवीत्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിയുടെ മനസ്സ് ചിന്തയിൽ കലുഷിതമായി. നാരദന്റെ മുഖം നോക്കി ഗൗതമൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 33

गौतम उवाच । सर्वेषां क्षेत्रतीर्थानां महाशुभविनाशिनी । गौतमीयं महाभागा अस्यास्तापः क्व शाम्यति

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗേ! ഈ ഗൗതമീ സർവ്വ ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹാ അശുഭനാശിനിയാണ്; പിന്നെ അവളുടെ താപം എവിടെ ശമിക്കും?

Verse 34

नास्ति लोकत्रये तीर्थं स्नातुं सिंहगते गुरौ । यद्वै नायाति गौतम्यां क्षेत्रं चापि विशुद्धये । काशीप्रयागमुख्यानि राजंते यत्प्रसादतः

ത്രിലോകങ്ങളിലും ഗുരു സിംഹരാശിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ സ്നാനത്തിനുള്ള ഒരു തീർത്ഥവും ഗൗതമിയിലേക്കു വരാതെ ഇല്ല; ശുദ്ധിക്കായി ഒരു ക്ഷേത്രവും അവിടെ എത്താതെ ഇല്ല. കാശി, പ്രയാഗം മുതലായ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങൾ അവളുടെ പ്രസാദത്താൽ തന്നെ ദീപ്തമാകുന്നു।

Verse 35

वदंतु मुनयः सर्वे क्षेत्रतीर्थसमाश्रिताः । शुद्धं विचार्यं यत्कार्य्यं मयाऽस्मिञ्जातसंकटे

ക്ഷേത്രതീർത്ഥങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ മുനിമാരും ഉപദേശം പ്രസ്താവിക്കട്ടെ. ഈ ഉദ്ഭവിച്ച പ്രതിസന്ധിയിൽ ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത് ശുദ്ധ വിവേകത്തോടെ ആലോചിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा मुनयः सर्वे नोचुः किञ्चिद्विमोहिताः । तत्रोपायमविज्ञाय गौतमीं गौतमोऽब्रवीत्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം എല്ലാ മുനിമാരും വിസ്മയമൂഢരായി ഒന്നും പറയാതെ മൗനത്തിലായി. അവിടെ ഉപായം അറിയാതെ ഗൗതമൻ ഗൗതമിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 37

गौतम उवाच । आनीतासि मया देवि तपसाऽराध्य शंकरम् । वदिष्यति स चोपायमित्युक्त्वाऽचिन्तयत्तदा

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: ദേവീ, തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. ‘അവൻ തന്നെ ഉപായം പറയും’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്പോൾ ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു.

Verse 38

गौतमः श्रद्धया भक्त्या गंगामौलिमखंडधीः । तदाऽभून्महदाश्चर्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः

ഗംഗാമൗലിയായ ഭഗവാനോടുള്ള ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞ, അഖണ്ഡബുദ്ധിയുള്ള ഗൗതമൻ അപ്പോൾ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടു. “നിർമല ഋഷിമാരേ, കേൾക്കുവിൻ,” എന്നു പറയുന്നു.

Verse 39

ध्यायमाने महादेवे गौतमेन महात्मना । अकस्मादभवद्वाणी हर्षयन्ती जगत्त्रयम्

മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ത്രിലോകത്തെയും ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ദിവ്യവാണി ഉദിച്ചു.

Verse 40

नादयन्ती दिशः सर्वा आब्रह्मभुवनं द्विजाः । अरूपलक्षणाकारा विषादशमनी शुभा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ആ നാദം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ബ്രഹ്മലോകം വരെ മുഴങ്ങി—ശുഭകരം, വിഷാദശമനം ചെയ്യുന്ന, രൂപ-ലക്ഷണ-ആകാരരഹിതം.

Verse 41

दिव्यवाण्युवाच । अहो बत महाश्चर्य्यं सर्वेषां सुखदे शुभे । प्रसंगेऽत्र महाक्षेत्रे मग्ना दुःखार्णवे बुधाः

ദിവ്യവാണി പറഞ്ഞു—“അഹോ! മഹാശ്ചര്യം! എല്ലാവർക്കും സുഖം നൽകുന്ന ഈ ശുഭ മഹാക്ഷേത്രത്തിലും, സാഹചര്യവശാൽ ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖാർണവത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു।”

Verse 42

अहो हे गौतमाचार्य्य ऋषयो नारदादयः । शृण्वंतु तीर्थक्षेत्राणि कृपया संवदाम्यहम्

“അഹോ! ഗൗതമാചാര്യരേ, നാരദാദി ഋഷിമാരേ—ശ്രവിക്കുവിൻ. കരുണയാൽ ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും വിവരിക്കുന്നു.”

Verse 43

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य वर्तते । अस्माच्च दिशि वायव्यां द्वारकाक्षेत्रमुत्तमम्

“പശ്ചിമ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരം ആശ്രയിച്ച്, ഇവിടെ നിന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ ദ്വാരകയുടെ ഉത്തമ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.”

Verse 44

यत्राऽस्ते गोमती पुण्या सागरेण समन्विता । पश्चिमाभिमुखो यत्र महाविष्णुः सदा स्थितः

“അവിടെ പുണ്യമായ ഗോമതി നദി സമുദ്രത്തോടു സംഗമിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെയേ പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് മഹാവിഷ്ണു സദാ വിരാജിക്കുന്നു.”

Verse 45

अनेकपापराशीनामुग्राणामपि सर्वदा । दाहस्थान समाख्यातमिन्धनानां यथाऽनलः

ഇത് സദാ ‘ദാഹസ്ഥാനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—ഉഗ്രപാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളെയും അഗ്നി ഇന്ധനം ദഹിപ്പുന്നതുപോലെ ദഹിപ്പിച്ചു ഭസ്മമാക്കുന്നു.

Verse 46

देवविश्वद्रुहो यत्र दग्ध्वा पातकमद्भुतम् । लोकत्रयवधाज्जातं विराजतेऽर्कवत्सदा

അവിടെ ദേവദ്രോഹത്തിലും ത്രിലോകവധത്തിലും നിന്നു ജനിച്ച അത്ഭുതപാതകവും ദഹിച്ച് ഇല്ലാതാകുന്നു; ആ പുണ്യധാമം സദാ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 47

तद्गम्यतां महाभागा गोमतीमघदाहकाम् । गोदावरीं पुरस्कृत्य क्षेत्रतीर्थसमन्विताम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, പാപദാഹിനിയായ ഗോമതിയെ സമീപിക്കുവിൻ; കൂടാതെ ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥസമന്വിതയായ ഗോദാവരിയെ മുൻപിൽ വെച്ച് ആദരിക്കുവിൻ.

Verse 48

प्राप्य द्वारवतीं पुण्यां मत्प्रसादाद्द्विजोत्तमाः । प्रभावाद्द्वारकायाश्च सत्यमाविर्भविष्यति

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, എന്റെ പ്രസാദത്താൽ പുണ്യമായ ദ്വാരവതിയെ പ്രാപിച്ചാൽ—ദ്വാരകയുടെ പ്രഭാവത്താൽ—സത്യം പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 49

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्ते सति ते सर्वे हर्ष निर्भरमानसाः । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं जगर्जुर्हरिनामभिः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ഹർഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, ആ സർവോത്തമ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ശ്രവിച്ച്, ഹരിനാമങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ മുഴക്കി ഗർജിച്ചു.

Verse 50

जितं भो जितमस्भाभिर्धन्या धन्यतमा वयम् । दैवादपगतो मोहो ज्ञातं तीर्थोत्तमोत्तमम्

ജയം—അതെ, ജയം ഞങ്ങളുടേതു തന്നെ! ഞങ്ങൾ ധന്യർ, അത്യന്തം ധന്യർ. ദൈവവിധിയാൽ മോഹം അകന്നു, തീർത്ഥങ്ങളിൽ പരമോത്തമമായ തീർത്ഥം ഞങ്ങൾ അറിഞ്ഞു.

Verse 51

तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्याश्रमैः सह । वाराणसीप्रयागादि सरांसि सिन्धवो नगाः

അപ്പോൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും, വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും സഹിതം—വാരാണസി, പ്രയാഗം മുതലായവ; സരോവരങ്ങൾ, നദികൾ, പർവതങ്ങൾ—എല്ലാം (ഉല്ലാസത്തോടെ) ഉണർന്നു.

Verse 52

गया च देवखातानि पितरो देवमानवाः । श्रुत्वा प्रमुदिता वाचं प्रोचुर्जयजयेति च

ഗയ, ദേവഖാതമായ പുണ്യകുളങ്ങൾ, പിതൃകൾ, ദേവന്മാർയും മനുഷ്യരും—ആ ആനന്ദകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്—‘ജയം! ജയം!’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 54

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम् । देवोत्तमोत्तमं देवं श्रीकृष्णं क्लेशनाशनम्

ശ്രീപ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—സർവോത്തമമായ ക്ഷേത്രവും, തീർത്ഥങ്ങളിൽ പരമോത്തമമായ തീർത്ഥവും, ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമോത്തമനായ ദേവൻ—ക്ലേശനാശകനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ—എന്നിവയെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ—

Verse 55

उत्कण्ठा ह्यभवत्तेषां तीर्थादीनां ह्यनुत्तमा । प्रोचुरन्योन्यतो वाचं सर्वाणि युगपत्तदा

അപ്പോൾ ആ തീർത്ഥാദികളിൽ അനുത്തമമായ ആകാംക്ഷ ഉദിച്ചു; അവയെല്ലാം ഒരേ സമയം പരസ്പരം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 56

ऋषितीर्थदेवा ऊचुः । कदा द्रक्ष्यामहे पुण्यां द्वारकां कृष्णपालिताम् । श्रीकृष्णदेवमूर्तिं च कृष्णवक्त्रं सुशोभितम्

ഋഷിമാരും തീർത്ഥങ്ങളും ദേവന്മാരും പറഞ്ഞു—ശ്രീകൃഷ്ണൻ കാത്തരുളുന്ന പുണ്യദ്വാരകയെ ഞങ്ങൾ എപ്പോൾ ദർശിക്കും? കൂടാതെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യമൂർത്തിയും, ശോഭയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന അവിടുത്തെ മുഖവും എപ്പോൾ കാണും?

Verse 57

कदा नु गोमतीस्नानमस्माकं तु भविष्यति । चक्रतीर्थे कदा स्नात्वा कृष्णदेवस्य मंदिरम् । द्रक्ष्यामः सुमहापुण्यं मुक्तिद्वारमपावृतम्

ഞങ്ങൾക്ക് ഗോമതിയിൽ പുണ്യസ്നാനം എപ്പോൾ ലഭിക്കും? കൂടാതെ ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, മഹാപുണ്യമയമായും മോക്ഷദ്വാരമായി തുറന്നുനിൽക്കുന്നവണ്ണവും ഉള്ള ശ്രീകൃഷ്ണദേവന്റെ ക്ഷേത്രം എപ്പോൾ ദർശിക്കും?

Verse 58

दुर्ल्लभो द्वारकावासो दुर्ल्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्ल्लभं गोमती स्नानं रुक्मिणीदर्शनं द्विजाः

ദ്വാരകയിൽ വാസം ദുർലഭം; ശ്രീകൃഷ്ണദർശനം ദുർലഭം. ഗോമതിയിൽ സ്നാനം ദുർലഭം; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, രുക്മിണീദേവിയുടെ ദർശനവും ദുർലഭം.

Verse 93

अहो सर्वोत्तमं क्षेत्रं सर्वेषां नोऽघनाशनम् । राजानं तीर्थराजानं द्वारकां शिरसा नमः

അഹോ! ദ്വാരകയാണ് സർവക്ഷേത്രങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠം; നമ്മുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു. തീർത്ഥരാജനും രാജാധിരാജനും ആയ ദ്വാരകയ്ക്ക് ഞങ്ങൾ ശിരസാ നമസ്കരിക്കുന്നു.