Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

तयोक्तं शिवरात्र्यां वै वेश्येयं वरवर्णिनी । कुरुते नागवती नाम रात्रौ भक्त्या च जागरम्

Transliteration

tayoktaṃ śivarātryāṃ vai veśyeyaṃ varavarṇinī | kurute nāgavatī nāma rātrau bhaktyā ca jāgaram

Translation

അവൾ പറഞ്ഞു—“ശിവരാത്രിയിൽ ഈ സുന്ദരവർണ്ണയായ വേശ്യ, നാഗവതി എന്ന പേരുള്ളവൾ, രാത്രിയിൽ ഭക്തിയോടെ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.”

Word by Word

• तया: by her
• तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• उक्तम्: was said
• उक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भावे/कर्मणि प्रयोगः—‘it was said’

• शिवरात्र्याम्: on Śivarātri
• शिवरात्र्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिवरात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (शिवस्य रात्रिः)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic particle)

• वेश्या: courtesan
• वेश्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेश्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इयम्: this (woman)
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• वरवर्णिनी: of excellent complexion
• वरवर्णिनी: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर + वर्णिनी (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (वरा वर्णिनी)

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• नागवती: Nāgavatī
• नागवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नागवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition marker/नाम-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; नामनिर्देशक-निपातः (quotative/name-marker)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपातः (conjunction)

• जागरम्: vigil
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

Speaker

Dāsī (maidservant), reporting about Nāgavatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nareśvara (king)

Visual Art Cues

Scene: The maidservant respectfully answers the king, pointing out Nāgavatī by name and explaining that she keeps the Śivarātri night-vigil with devotion.

Characters & Entities

• Nāgavatī
• Śivarātri

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional observance is open to all; steadfast bhakti is the defining qualification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra Śiva setting frames the observance, though the verse focuses on the person and vow.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observing Śivarātri through night-vigil (jāgaraṇa) with devotion.