Adhyaya 62
പ്രഭാസ ഖണ്ഡത്തിൽ പുലസ്ത്യൻ തീർത്ഥയാത്രാക്രമം വിവരിച്ച് ശ്രോതാവിനെ രണ്ട് ലിംഗങ്ങളുടെ ദർശനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു—ഗൗരി (ഉമ) നിർമ്മിച്ച കാടേശ്വര ലിംഗവും നദീദേവി ഗംഗ നിർമ്മിച്ച ഗംഗേശ്വര ലിംഗവും. സൗഭാഗ്യത്തെച്ചൊല്ലി ഉമയും ഗംഗയും തമ്മിൽ ഉണ്ടായ മുൻവൈരമാണ് കഥയുടെ പശ്ചാത്തലം; ഗംഗ ലിംഗസ്ഥലം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, ഉമ ലിംഗസദൃശമായ മനോഹര പർവ്വതരൂപത്തെ ‘കാടക’ (വളയസദൃശ അടയാളം) ആയി കണ്ടു പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെ പൂജ ചെയ്യുന്നു. ആ ഭക്തിയിൽ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി ദർശനം നൽകി വരം അരുളുന്നു. ഗൗരി ആ സ്ഥലത്തിന് ‘കാടേശ്വരം’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്ത് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു—സപത്നീ മത്സരത്തിൽ പീഡിതരായോ വിരഹത്തിൽ ദുഃഖിതരായോ ഉള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് വെറും ദർശനമാത്രത്തിൽ ജ്വരം/ക്ലേശം ശമിച്ച്, ക്ഷേമം ലഭിച്ച്, ഗൃഹസൗഭാഗ്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടും. തുടർന്ന് ഗംഗയും പൂജ ചെയ്ത് വരം നേടി ഗംഗേശ്വരം സ്ഥാപിക്കുന്നു; ഇരുവ ലിംഗങ്ങളും ദർശിക്കേണ്ടതാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ‘സപത്നീ-ദോഷ’ നിവാരണത്തിനും സുഖ–സൗഭാഗ്യ പ്രാപ്തിക്കും ഇതിന് മഹത്ത്വമുണ്ടെന്നും ഊന്നിപ്പറയുന്നു. അർബുദക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുണ്യഭൂഗോളത്തിൽ ഈ മഹിമ സ്ഥിരമായ ഭക്തിപ്രേരണയായി സ്ഥാപിച്ച് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्यस्य उवाच । ततः कटेश्वरं गच्छेल्लिंगं गौरीविनिर्मितम् । तथा गंगेश्वरं चान्यद्गङ्गया निर्मितं स्वयम्
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം കടേശ്വരത്തിലേക്കു പോകണം; അത് ഗൗരീ നിർമ്മിച്ച ലിംഗമാണ്. അതുപോലെ മറ്റൊരു ഗംഗേശ്വരവും ഉണ്ട്; അത് ഗംഗ സ്വയം നിർമ്മിച്ചതാണ്.
Verse 2
पुरा समभवद्युद्धमुमायाः सह गंगया । सौभाग्यं प्रति राजेन्द्र ततो गौरीत्यभाषत
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പുരാകാലത്ത് ഉമയും ഗംഗയും തമ്മിൽ സൗഭാഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് കലഹം ഉണ്ടായി; അപ്പോൾ ഗൗരി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 3
यया संपूजितः शंभुः शीघ्रं यास्यति दर्शनम् । सा सौभाग्यवती नूनभावयोः संभविष्यति
ആരാൽ ശംഭുവിന് സമ്യകായി സമ്പൂർണ്ണ പൂജ ചെയ്യപ്പെടുകയും, ആരാണ് ശീഘ്രം അവന്റെ ദർശനം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതോ—നമ്മിൽ ഇരുവരിലും അവളേ നിശ്ചയം സത്യ സൗഭാഗ്യവതിയാകും.
Verse 4
एवमुक्ता ततो गंगा सत्वरैत्यात्र पर्वते । लिंगमन्वेषयामास चिरकालादवाप सा
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഗംഗ വേഗത്തിൽ ഈ പർവതത്തിലേക്ക് വന്നു ലിംഗം അന്വേഷിച്ചു; ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവൾ അതിനെ ലഭിച്ചു.
Verse 5
दृष्ट्वा गौर्याथ कटकं पर्वतस्य मनोहरम् । लिंगाकारं महाराज पूजयामास सा तदा
ഹേ മഹാരാജാ! അപ്പോൾ ഗൗരി പർവതത്തിലെ മനോഹരമായ കടകം കണ്ടു; അത് ലിംഗാകാരമായതിനാൽ അവൾ അന്നേ സമയം പൂജ ചെയ്തു.
Verse 6
सम्यक्छ्रद्धासमोपेता ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्रददौ दर्शनं तस्या वरदोऽस्मीति चाब्रवीत्
അവൾ സമ്യക് ശ്രദ്ധയോടെ യുക്തയായപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി; അവൾക്ക് ദർശനം നൽകി, “ഞാൻ വരദൻ” എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 7
गौर्युवाच । सापत्न्यजेर्ष्यया देव मया लिंगं प्रकल्पितम् । तस्मात्कटेश्वराख्या च लोके चास्य भविष्यति
ഗൗരി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവാ! സപത്നീ-സ്പർധയിൽ നിന്നുയർന്ന അസൂയകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അതിനാൽ ലോകത്തിൽ ഇതിന് ‘കടേശ്വര’ എന്ന നാമവും പ്രസിദ്ധമാകും।
Verse 8
या नारी पतिना मुक्ता सपत्नीदुःखदुःखिता । अस्य संदर्शनादेव सा भविष्यति विज्वरा । सुतसौभाग्यसंपन्ना भर्तृप्राणसमा तथा
ഭർത്താവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടും സപത്നീജന്യ ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയുമായ സ്ത്രീ, ഈ പുണ്യദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ വ്യാധി-ശോകരഹിതയാകും. അവൾ പുത്രസൗഭാഗ്യസമ്പന്നയാകുകയും ഭർത്താവിന് പ്രാണസമമായി പ്രിയയാകുകയും ചെയ്യും।
Verse 9
गंगयाराधितो देव एवमेव वरं ददौ । तस्माल्लिंगद्वयं तच्च द्रष्टव्यं मनुजाधिप
ഗംഗയുടെ ആരാധനയാൽ പ്രസന്നനായ ദേവൻ ഇപ്രകാരം തന്നെ വരം നൽകി. അതിനാൽ, ഹേ മനുജാധിപാ! ആ ലിംഗദ്വയം നിർബന്ധമായി ദർശിക്കേണ്ടതാണ്।
Verse 10
विशेषतश्च नारीभिः सपत्नीदोषहानिदम् । सुखसौभाग्यदं नित्यं तथाऽभीष्टप्रदं नृणाम्
ഇത് പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്; കാരണം സപത്നീബന്ധമായ ദോഷവും ക്ലേശവും നീക്കുന്നു. ഇത് നിത്യം സുഖവും സൗഭാഗ്യവും നൽകുകയും പുരുഷന്മാർക്കും അഭീഷ്ടഫലം പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 62
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कटेश्वरगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विषष्टितमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാമത്തെ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ അർബുദഖണ്ഡത്തിൽ ‘കടേശ്വര-ഗംഗേശ്വര മഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അറുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।