Previous Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 58

अटनात्स परिश्रांतः क्षुत्पिपासासमाकुलः । तेन तत्र ह्रदः प्राप्तः स्वच्छोदकप्रपूरितः

aṭanātsa pariśrāṃtaḥ kṣutpipāsāsamākulaḥ | tena tatra hradaḥ prāptaḥ svacchodakaprapūritaḥ

അലയുന്നതാൽ അവൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലനായി. പിന്നെ അവൻ അവിടെ തെളിഞ്ഞ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു ഹ്രദത്തിലെത്തി.

अटनात्from wandering
अटनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअटन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेतौ (cause)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
परिश्रान्तःexhausted
परिश्रान्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि + श्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
क्षुत्पिपासासमाकुलःdistressed by hunger and thirst
क्षुत्पिपासासमाकुलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुत् + पिपासा + समाकुल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षुत् च पिपासा च) + तत्पुरुष-भावः (ताभ्यां समाकुलः)
तेनby him/therefore
तेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
ह्रदःa lake
ह्रदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
प्राप्तःwas reached/encountered
प्राप्तः:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past passive participle used predicatively), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्वच्छोदकप्रपूरितःfilled with clear water
स्वच्छोदकप्रपूरितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वच्छ + उदक + प्रपूरित (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वच्छेन उदकेन प्रपूरितः); ‘प्रपूरित’ = पूर् (धातु) + क्त

Narrator (contextual Purāṇic voice)

Type: kund

Scene: A lone traveler, dust-covered and weakened by hunger and thirst, reaches a serene lake whose transparent water reflects surrounding hills and trees; the moment is one of relief and quiet awe.

H
Hrada (lake)
C
Clear water
P
Pilgrim/traveler (unnamed)

FAQs

The Purāṇa portrays tīrthas as compassionate refuges—appearing as relief and purification for the weary seeker.

A sacred lake (hrada) within the Arbuda-khaṇḍa landscape; the immediate verse highlights its pure waters as part of the tīrtha setting.

No explicit rite is prescribed here; it sets the scene for approaching a water-body suitable for snāna and tīrtha practice.