Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

तस्मिन्गते महीपाले सपुत्रे तत्क्षणाद्धरिः । तद्रंध्रं पूरयामास यथा नो वेत्ति कश्चन

tasmingate mahīpāle saputre tatkṣaṇāddhariḥ | tadraṃdhraṃ pūrayāmāsa yathā no vetti kaścana

ആ രാജാവ് പുത്രനോടുകൂടെ അവിടെ നിന്ന് പോയതോടെ, ഹരി തൽക്ഷണം ആ ദ്വാരം പൂരിപ്പിച്ചു; ആരും അതറിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാനായി।

तस्मिन्when/in that (time)
तस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम (in that/when that)
गतेhaving gone
गते:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootgata (कृदन्त, √gam (धातु))
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कृदन्तः—क्त; सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute with तस्मिन्)
महीपाले(when) the king
महीपाले:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmahīpāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
सपुत्रेwith (his) son
सपुत्रे:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + putra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; 'स' = सह (with), उपपद-समासभाव/अव्ययीभावसदृश प्रयोगः (with his son)
तत्क्षणात्from that moment; immediately
तत्क्षणात्:
Apadana (Ablative of time/अपादान)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तस्मात् क्षणात् = immediately)
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (that)
रन्ध्रम्hole/opening
रन्ध्रम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrandhra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पूरयामासfilled up
पूरयामास:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√pṝ/√pūr (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative sense (पूरय-) 'filled'
यथाso that
यथा:
Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (सम्बन्ध/उपमान/प्रकारवाचक) (so that/as)
नःnot
नः:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootnaḥ (अव्यय/निपात)
Formअव्यय-निपात (नकारार्थे), 'न' (not)
वेत्तिknows
वेत्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√vid (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
कश्चनanyone
कश्चन:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootka (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + cana (निपात)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (anyone)

Sūta (deduced)

Tirtha: Gomukha-associated tīrtha source (implicit)

Type: cave

Listener: dvijās/dvijottamāḥ

Scene: After the king and son depart, an unseen Hari causes a rocky fissure/opening near the spring to close seamlessly, leaving no trace; the landscape appears ordinary again.

H
Hari (Viṣṇu)

FAQs

A tīrtha’s power is guarded by the Divine; sacred geography is preserved by divine will, beyond ordinary control.

Gomukha-tīrtha in Hāṭakeśvara-kṣetra, described in the Nāgara Khaṇḍa.

No direct prescription; the verse emphasizes divine action safeguarding the tīrtha’s source.