Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति

tvayāpi yadvacaḥ proktamasatyaṃ syānna tatkvacit | tasmādeṣa kṣayaṃ pakṣaṃ vṛddhiṃ pakṣaṃ prayāsyati

നീ ഉച്ചരിച്ച വചനവും ഒരിക്കലും അസത്യമാകുകയില്ല. അതിനാൽ അവൻ ക്ഷയപക്ഷവും വർദ്ധിപക്ഷവും (കൃഷ്ണ-ശുക്ലപക്ഷം) കടന്നുപോകും.

त्वयाby you
त्वया:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)
यत्which
यत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण (relative pronoun used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
वचःspeech/word
वचः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
प्रोक्तम्spoken/uttered
प्रोक्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); वचः इति पदस्य विशेषणम्
असत्यम्untrue/false
असत्यम्:
विधेय (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootअसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); (भवति/स्यात्) इति क्रियायाः विधेय-विशेषणम्
स्यात्would be/might be
स्यात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
not
:
निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
तत्that (speech/statement)
तत्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
क्वचित्ever/anywhere
क्वचित्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देश/काल-अर्थ (anywhere/ever)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
हेतु/अपादान (Reason/Source)
TypeIndeclinable
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे (ablative sense) ‘therefore/from that reason’
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative pronoun), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
क्षयम्waning/decline
क्षयम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
पक्षम्fortnight/phase
पक्षम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); क्षयम् इति विशेषणेन सह
वृद्धिम्increase/growth
वृद्धिम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
पक्षम्fortnight/phase
पक्षम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
प्रयास्यतिwill go/enter
प्रयास्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Śiva

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇas/dvijas (audience)

Scene: A solemn pronouncement establishing the Moon’s cycle: a sage/authority speaks; the Moon is shown moving through a dark-to-bright arc, with pakṣa symbols (kṛṣṇa/śukla) and a calendrical wheel behind.

Ś
Śiva
D
Dakṣa
C
Candra
K
Kṛṣṇa-pakṣa
Ś
Śukla-pakṣa

FAQs

Truth (satya) is upheld as a cosmic principle: even a curse-word, once spoken, is integrated into a balanced divine order.

The verse belongs to the chapter’s tīrtha-māhātmya narrative, but its focus is cosmological (the lunar cycle) rather than a named pilgrimage spot.

None directly; it explains the lunar cycle structure—waning and waxing fortnights—as a consequence of the episode.