Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवंदिता । नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये

Transliteration

tapovīryasamopetā sarvadevābhivaṃditā | nāsti vai cedṛśī nārī khagendrātra jagattraye

Translation

തപസ്സിന്റെ വീര്യത്തോടെ സമ്പന്നയും സർവ്വദേവന്മാർ വന്ദിക്കുന്നവളുമായ—ഹേ ഖഗേന്ദ്രാ! ത്രിലോകത്തിലും അവളെപ്പോലൊരു സ്ത്രീ സത്യത്തിൽ ഇല്ല.

Word by Word

• तपोवीर्यसमोपेता: endowed with ascetic power and vigor
• तपोवीर्यसमोपेता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + वीर्य + सम् + उपेत (इ/ए धातु-निष्पन्न प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (तपसा वीर्येण च समुपेता); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of nārī/Śāṇḍilī)

• सर्वदेवाभिवंदिता: revered by all gods
• सर्वदेवाभिवंदिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वदेव + अभि + वन्दित (वन्द् धातु-निष्पन्न)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वदेवैः अभिवन्दिता); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/उपपादनार्थक (emphatic particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• ईदृशी: such (as this)
• ईदृशी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of nārī)

• नारी: woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• खगेन्द्र: O lord of birds
• खगेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: खग + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (खगानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्गे, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• जगत्त्रये: in the three worlds
• जगत्त्रये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जगत् + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रीणि जगन्ति); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrī Bhagavān (Janārdana/Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śāṇḍilī (Vṛddhakanyakā) mahātmyā (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Garuḍa

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu’s praise expands: Śāṇḍilī stands radiant as devas in the background (subtle, symbolic) offer salutations; Garuḍa looks impressed, the atmosphere charged with tapas-tejas.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān (Viṣṇu)
• Garuḍa
• Śāṇḍilī
• the Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas, when pure and disciplined, earns divine recognition and becomes incomparable spiritual excellence.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Not directly named in this verse; it serves to magnify the sanctity of the person central to the tīrtha-narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the emphasis is on austerity (tapas) as a sustained discipline.