Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57
Devanagari script
श्रीभगवानुवाच । युष्मत्कृते समारंभः पुत्रार्थं यो मया कृतः । स्वस्थानाच्चलिते शुक्रे कृतो मोघोद्य वायुना
Transliteration
śrībhagavānuvāca | yuṣmatkṛte samāraṃbhaḥ putrārthaṃ yo mayā kṛtaḥ | svasthānāccalite śukre kṛto moghodya vāyunā
Translation
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം പുത്രലാഭത്തിനായി ഞാൻ ആരംഭിച്ച ശ്രമം, ഇന്ന് വായുവാൽ ബീജം സ്വസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ചലിച്ചതിനാൽ നിഷ്ഫലമായി.”
Word by Word
श्री-भगवान्the Blessed Lord
श्री-भगवान्:
Karta (Speaker/वक्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + भगवान् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमान् भगवान्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
युष्मत्-कृतेfor your sake
युष्मत्-कृते:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) + कृत (कृदन्त; कृ धातु)
Formतत्पुरुष-समास; सप्तमी-एकवचन-रूपेण हेत्वर्थक-अव्यय (for your sake)
समारम्भःthe undertaking; effort
समारम्भः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसमारम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/विषय), एकवचन
पुत्र-अर्थम्for obtaining a son
पुत्र-अर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; द्वितीया-एकवचन-रूपेण प्रयोजनार्थक-अव्यय (for the sake of a son)
यःwhich; that (undertaking)
यः:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent-instrumental/कर्ता-तृतीया)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (करण/कर्ता-निर्देश), एकवचन
कृतःwas done; made
कृतः:
Kriya (Predicative/क्रियाविशेषण-भाव)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्व-स्थानात्from (his/one's) own place
स्व-स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
चलितेwhen (he) had moved
चलिते:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootचल् (धातु) → चलित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/सति-सप्तमी), एकवचन
शुक्रेwhen Śukra (Venus; the preceptor)
शुक्रे:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/सति-सप्तमी), एकवचन
कृतःwas made; became
कृतः:
Kriya (Predicative/क्रियाविशेषण-भाव)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मोघःfruitless
मोघः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमोघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (fruitless)
अद्यtoday; now
अद्य:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (today/now)
वायुनाby Vāyu
वायुना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
Speaker
Śiva (Śrī Bhagavān / Tripurāntaka)
Characters & Entities
Ś
Śiva (Tripurāntaka)D
DevasV
VāyuŚ
Śukra (seed/virya)FAQs
Cosmic events unfold by higher ordinance; even divine plans manifest through precise order, restraint, and timing.
No site is named in this śloka; it contributes to the larger Māhātmya narrative context.
None; the verse explains a metaphysical-cosmic occurrence (vīrya/śukra being displaced).