Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51
Devanagari script
अथ प्रचलिते शुक्रे स्थानादप्राप्तयोनिके । देवेन वीक्षितो वायुर्नातिदूरे व्यवस्थितः
Transliteration
atha pracalite śukre sthānādaprāptayonike | devena vīkṣito vāyurnātidūre vyavasthitaḥ
Translation
ശുക്രം ചലനം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ—ഇനിയും അതിന്റെ സ്ഥാനത്തേക്കോ യോനിയിലേക്കോ എത്താത്ത നിലയിൽ—ദേവൻ അടുത്ത് നിന്ന വായുവിനെ കണ്ടു.
Word by Word
अथthen
अथ:
Avyaya (Discourse)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर (then)
प्रचलितेwhen (it was) stirred/moved
प्रचलिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र + चल् (धातु) → प्रचलित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘शुक्रे’ इत्यस्य विशेषण; सति-सप्तमी (locative absolute)
शुक्रेin the semen
शुक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी
स्थानात्from (its) place
स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from its place)
अप्राप्तयोनिकेnot having reached the womb
अप्राप्तयोनिके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअ- + प्राप्त (कृदन्त, क्त; √आप्) + योनिक (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (योनिं न प्राप्तः इति); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘शुक्रे’ इत्यस्य विशेषण; सति-सप्तमी
देवेनby the god (Śiva)
देवेन:
Karana (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-करण (agent in passive)
वीक्षितःwas seen
वीक्षितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ईक्ष् (धातु) → वीक्षित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (having been seen)
वायुःVāyu
वायुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Avyaya (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
अतिदूरेvery far away
अतिदूरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतिदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभाववत् देशवाचक (very far)
व्यवस्थितःstood / remained
व्यवस्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
Speaker
Narrator
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A charged, subtle moment: the divine seed ‘stirs’ but is not yet placed; Vāyu stands nearby and is noticed by Śiva—tension between secrecy and interruption.
Characters & Entities
Ś
ŚivaV
VāyuFAQs
Purāṇic symbolism portrays creation as governed by divine awareness; nothing occurs outside Śiva’s knowing.
The setting remains Kailāsa; the verse itself focuses on mythic causality rather than a named tīrtha.
None.