Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

अथ तद्वचनात्सद्यः स गत्वा तत्र सत्वरम् । स्नानात्तीर्थेऽथ संजातस्तत्क्षणात्स कल स्वनः

Transliteration

atha tadvacanātsadyaḥ sa gatvā tatra satvaram | snānāttīrthe'tha saṃjātastatkṣaṇātsa kala svanaḥ

Translation

ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട ഉടൻ അവൻ അതിവേഗം അവിടെ ചെന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ ആ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ വാക്ക് പൂർണ്ണവും നിർമ്മലവും മധുരവുമായി।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक/सम्बन्धबोधक (sequence marker: 'then/now')

• तत्: from that
• तत्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; 'from that' (ablative)

• वचनात्: from the statement/words
• वचनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (Subordinate action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having gone)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• सत्वरम्: quickly, in haste
• सत्वरम्: Kriya-vishesana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण; 'with haste' (adverbial accusative)

• स्नानात्: from bathing; by bathing
• स्नानात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• तीर्थे: at the sacred ford (tīrtha)
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• संजातः: became; arose
• संजातः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having arisen/become'

• तत्: from that
• तत्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; 'from that'

• क्षणात्: from that moment; instantly
• क्षणात्: Apadana (Time-source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• कल: sweet, melodious
• कल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• स्वनः: sound/voice
• स्वनः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Speaker

Narrator (reporting the result of Vasiṣṭha’s instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-tīrtha (implied)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A king hastens to a sacred riverbank; he enters the tīrtha waters and emerges with a luminous, composed face, suggesting restored, flawless speech.

Characters & Entities

• Sārasvata Tīrtha
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Vasiṣṭha
• king

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful tīrtha-snāna, undertaken on the guidance of sages, can swiftly remove profound afflictions and restore dharmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sārasvata Tīrtha in Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Immediate pilgrimage and bathing (snāna) at the tīrtha, yielding instant beneficial result.