Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

तस्य मध्यगतं लिंगं शुक्लाष्टम्यां सदा नरः । यः पश्यति क्षणं ध्यात्वा नरकं स न पश्यति

Transliteration

tasya madhyagataṃ liṃgaṃ śuklāṣṭamyāṃ sadā naraḥ | yaḥ paśyati kṣaṇaṃ dhyātvā narakaṃ sa na paśyati

Translation

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള ലിംഗത്തെ ശുക്ലാഷ്ടമി നാളിൽ ആരെങ്കിലും ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ച് ദർശിച്ചാൽ, അവൻ നരകം കാണുകയില്ല.

Word by Word

• तस्य: of that (of it)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• मध्य-गतम्: situated in the middle
• मध्य-गतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु, क्त-प्रत्ययः/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम्; समासः—तत्पुरुषः (मध्यं गतः)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• शुक्ल-अष्टम्याम्: on the bright fortnight’s eighth day
• शुक्ल-अष्टम्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (शुक्लपक्षस्य अष्टमी)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सम्बन्धसूचक-यत्-शब्दः (relative pronoun)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; कालपरिमाणवाचकः

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तं अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिकक्रिया (having meditated)

• नरकम्: hell
• नरकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; अन्वादेशः (correlative pronoun)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

Speaker

Narrative context (continuation of Sūta’s account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhundhumāreśvara (contextual central liṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard Sūta frame; contextual)

Visual Art Cues

Scene: A central liṅga within a sacred precinct; a pilgrim stands with folded hands, eyes half-closed in dhyāna, on a bright lunar day; subtle aura of protection dispelling imagery of Yama’s realm.

Characters & Entities

• Liṅga
• Śuklāṣṭamī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Focused darśana combined with brief meditation at a sacred liṅga is extolled as powerful enough to avert hellish destinies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The central liṅga of the famed shrine described in Adhyāya 37 (connected with the Duḥśīla prāsāda).

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana of the liṅga on Śuklāṣṭamī, accompanied by dhyāna (contemplation), even briefly.