Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 257

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये द्वादशाक्षरनाममहिमपूर्वकपार्वतीतपोवर्णनं नाम सप्तपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye dvādaśākṣaranāmamahimapūrvakapārvatītapovarṇanaṃ nāma saptapaṃcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ വിഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത്, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിൽ, ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യത്തിൽ, “ദ്വാദശാക്ഷര നാമമഹിമാപൂർവക പാർവതീതപോവർണ്ണനം” എന്ന 257-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्तिसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/closure)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारयः

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; द्विगु-समासः (81-thousand)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; खण्डे/भागे इति अनुक्त-विशेष्ये विशेषण

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa
• नागरखण्डे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the section on the glory of Hāṭakeśvara-kṣetra
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृङ्खला (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्ये)

• शेषशाय्युपाख्याने: in the episode of Śeṣaśāyī
• शेषशाय्युपाख्याने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शेषशायी (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शेषशायिनः उपाख्याने)

• ब्रह्मनारदसंवादे: in the dialogue of Brahmā and Nārada
• ब्रह्मनारदसंवादे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + नारद (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपद (ब्रह्मा च नारदश्च) + तत्पुरुषः (तयोः संवादः)

• चातुर्मास्यमाहात्म्ये: in the glory of Cāturmāsya
• चातुर्मास्यमाहात्म्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• द्वादशाक्षरनाममहिमपूर्वकपार्वतीतपोवर्णनम्: the description of Pārvatī’s penance preceded by the glory of the twelve-syllabled name
• द्वादशाक्षरनाममहिमपूर्वकपार्वतीतपोवर्णनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (संख्या) + अक्षर (प्रातिपदिक) + नाम (प्रातिपदिक) + महिमा (प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक) + पार्वती (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (द्वादशाक्षरस्य नाम्नः महिमा-पूर्वकं पार्वत्याः तपो-वर्णनम्)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable: ‘called/named’)

• सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमः: one hundred and fifty-seventh
• सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या) + पञ्चाशत् (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; संख्यावाचक-समासः (शततमः + सप्तपञ्चाशदुत्तर = 157th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Colophon / Redactorial closing formula

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style colophon tableau: Brahmā and Nārada seated in discourse, with a distant vignette of Hāṭakeśvara shrine and a symbolic Śeṣaśāyī (Viṣṇu on Śeṣa) panel, while Pārvatī performs tapas in the background—visually indicating nested narratives and the sanctity of Cāturmāsya.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara-khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Śeṣaśāyī
• Brahmā
• Nārada
• Cāturmāsya
• Dvādaśākṣara
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It formally frames the chapter’s theme: Cāturmāsya devotion, dvādaśākṣara glory, and Pārvatī’s tapas as exemplary dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred region whose greatness is being narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

The colophon summarizes themes rather than prescribing a single rite, highlighting Cāturmāsya and dvādaśākṣara devotion.